سایت تخصصی تاریخ اسلام

1. حمایت از حرمین شریفین در برابر نقشه پرتغالی های صلیبی

« بزرگترین خدمت دولت عثمانی به اسلام، مقاومت این دولت در برابر تجاوز دولت صلیبی استعماری پرتغال در دریای سرخ نسبت به اماکن مقدس در اوائل قرن شانزدهم میلادی بود. به رغم آن که دولت عثمانی از دور کردن استعمار پرتغالی از مراکزی که در اقیانوس هند و خلیج فارس داشت، ناکام ماند؛ اما در جلوگیری از نفوذ این دولت به حجاز موفق شد. این در حالی بود که پرتغالی ها در ادامه طرح های صلیبی خود که با قساوت و خشونت دنبال می کردند، در پی ورود به دریای سرخ، گذشتن از حجاز و تصرّف ساحل جدّه و سپس حمله به مکه مکرمه و از بین بردن مسجد الحرام و کعبه مشرّفه بودند. پس از آن می خواستند تا به سوی مدینه رفته، قبر پیامبر (ص) را بشکافند؛ آن گاه به سوی شمال بروند و با گذشتن از تبوک به بیت المقدس رفته، آن جا را متصرف شوند و بدین ترتیب این سه مسجد مهم را در اختیار بگیرند.[1]

کشتی های جنگی پرتغال وارد دریای سرخ گردیدند و دو بار برای تصرف ساحل جده وارد جنگ شدند: نخستین بار در سال 923هـ/1517م و بار دوم در سال 926هـ/1520م دست به حمله زدند؛ اما هر دو بار شکست خوردند.* پس از آن نیروهای پرتغالی به ساحل سوئز حمله کردند؛ چرا که آن جا پایگاه نیروهای عثمانی در دریای احمر بود و پرتغالی ها مصمم به نابودی آن بودند. زمانی که به منطقه طور رسیدند، با مشاهده آمادگی کشتی های جنگی عثمانی، بی آن که دست به حمله ای بزنند، عقب نشینی کردند.[2]

دولت عثمانی، یمن را پایگاهی برای دفاع از دریای سرخ و مقابله با ورود کشتی های پرتغالی قرار داد و پس از آن، از ورود همه کشتی های مسیحی جلوگیری کرده، آنان را مجبور کردند تا بار خویش را در ساحل مُخا در یمن بگذارند و به اقیانوس هند باز گردند. استدلال دولت عثمانی آن بود که اماکن مقدس در حجاز تا دریای سرخ ادامه می یابد و لازم است تا آب های آن به سبب ورود کشتی های مسیحی که از این دریا عبور می کنند، آلوده نشود. این منع تا قرن هیجدهم میلادی ادامه داشت.

گفتنی است که طرح پرتغالی های صلیبی، نخستین طرح از این نوع نبود، بلکه در اثنای جنگ های صلیبی در شرق عربی، یکی از فرماندهان صلیبی با نام ارناط که رئیس قلعه کرک بود، طرح مهمی را در سال 578هـ/1182م برای حمله به حرمین شریفین آماده کرد.* وی قطعات چند کشتی را از هم باز کرد و آن را به صورت تفکیک شده روی شتر نهاده، تا عقبه – ایله – آمد. در خلیج عقبه آن ها را بر هم سوار کرد و پس از آن به ساحل حوراء نزدیک ینبع حمله برد. صلیبی ها در آن جا بر قافله ها حمله کردند و تا فاصله یک روزه راه مدینه رسیدند. آنان قصد حمله به این شهر و نبش قبر پیامبر (ص) و انتقال جسد آن حضرت به بلاد خود را داشتند. جز آن که در آن زمان، شرق اسلامی، نوعی وحدت سیاسی نیرومند به رهبری صلاح الدین ایوبی داشت. مصر نیز وظیفه حمایت از اماکن مقدس را عهده دار بود. زمانی که در شام این خبر به صلاح الدین رسید، وی به نایب خود در مصر، العادل سیف الدین دستور داد تا ناوگانی را با فرماندهی حسام الدین لؤلؤ اعزام کند تا به تعقیب صلیبی ها در حجاز بپردازد و آنان را پراکنده کرده، به اسارت بگیرد. صلاح الدین اصرار بر کشتن اسرا داشت تا عبرتی باشد برای کسانی که به تجاوز به حرم خدا و رسول جرأت می کنند.»[3]

[1]. عبد العزیز الشناوی، الدوله العثمانیه دوله اسلامیه مفتری علیها، قاهره 1380، ج2 ، ص 862.

* . سایت تاریخ اسلام 8/6/89.

[2]. عبد العزیز الشناوی، الدوله العثمانیه دوله اسلامیه مفتری علیها، قاهره 1380، ج2 ، ص 862-863؛ رسول جعفریان: به نوشته سمرقندی در کتاب الاتحاف، از جمله کارهای شریف مکه ابونمی محمد بن برکات، دور کردن فرنگی ها از سواحل مکه است. داستان از این قرار بود که در سال 948هـ  گروه عظیمی از فرنگی ها به سواحل دریای سرخ حمله کردند و بسیاری از بنادر را از میان بردند. سپس با 85 کشتی جنگی که مملو از نیروی نظامی و تجهیزات بود، آماده حمله به جده شدند. شریف حج را ترک کرد و خود به مقابله با آنان برخاست. وی با سپاه عظیمی که جمع آوری کرد و با ندای جهاد آنان را فراهم آورده بود، به سوی جده شتافت و هزینه همه این نیروها را تأمین کرد. نبرد توپخانه ای آغاز شد و وقتی فرنگی ها مقاومت شریف را دیدند، بندر جده را ترک کردند. (علی بن تاج الدین سنجاری، منائح الکرم، تحقیق ما جده فیصل زکریا، مکه 1419) ج3 ، ص 300-303.

* . سایت تاریخ اسلام 8/6/89.

[3] . رسول جعفریان، دولت عثمانی از اقتدار تا انحلال، ص 195-197.

این مطلب را به اشتراک بگذارید