سایت تخصصی تاریخ اسلام

حجه الاسلام شیخ احمد صادقی اردستانی

تولد : ۱۳۲۳
محل تولد: کچومثقال اردستان
شهرت علمی و فرهنگی: عالم دینی ، مدرس و نویسنده
پپس از پایان تحصیلات مقدماتی ، در ۱۳۴۱ ق ، به قم مهاجرت نمود و به تحصیل علوم اسلامی پرداخت و در ضمن تحصیل به انجمن‌‌‌‌‌‌‌‌ها و محافل ادبی و قلمی نیز می‌‌‌‌‌‌‌‌رفت. از آثار وی: “سلمان فارسی” ، اولین اثر تاریخی – اخلاقی او که در بیست و چهار سالگی تألیف کرد؛ “زندگی قهرمانانۀ مالک اشتر”؛ “حسین پرچم‌دار آزادی” ، ترجمۀ “الحسین اسوهٔ” آیت‌الله سید محمد شیرازی؛ “به‌دنبال نور ظلمت”؛ “اخلاق خانواده” ، ترجمه و نگارش؛ “اسلام و مسائل جنسی”؛ “نقش ثروت در پیشرفت اسلام” ، ترجمه‌ای از “انفقوا لکی تتقدموا” آیت‌الله سید محمد شیرازی؛ “طرح ساده‌ای از زیر بنای امور اقتصادی و اجتماعی اسلام” ، ترجمه‌ای از یکی از کتاب‌های آقا شیخ محمدابراهیم جناتی.

ادبیات عربی نزد آقایان : احمد جنتی ، محمد رضا آدینه وند ، شیخ رحمت الله فشارکی ، حاج شیخ حسن تهرانی .
فقه و اصول (لمعتین ـ معالم الاصول) نزد آقایان احمد جنتی ، میرزا علی احمدی میانجی ، شیخ محسن خرم پناهی ، ابوالقاسم خزعلی ، حاج موسی شبیری زنجانی ، محمد تقی ستوده ، صلواتی ، حاج شیخ جلال طاهر شمشی گلپایگانی .
منطق و فلسفه : آقایان : محمد علی گرامی ، حاج شیخ یحیی انصاری ، ا حمد بهشتی (منظومه سبزواری و فلسفتنا) .
اخلاق : آقایان : علی مشکینی ، شیخ عباس تهرانی ، حاج حسین فاطمی قمی ، حسن زاده آملی .
کفایتین : آقایان : محمد فاضل لنکرانی، محمد باقر سلطانی طباطبایی، شیخ احمد پایانی .
از سال ۱۳۵۰، خارج فقه و اصول : حضرات آیات : شیخ جعفر سبحانی ، حسین نوری همدانی ، سید محمد کوکبی ، منتظری ، حاج موسی شبیری زنجانی ، حاج مرتضی حایری یزدی ، حاج کاظم تبریزی ، خاتم یزدی[1] .

اثر حاضر، شرح حال سلمان فارسی، نخستین ایرانی سعادت‌مندی است که برای شناسایی خدای یکتا و فرار از دست ستم و بیدادگری، بار سفر بست و پس از کاوش‌های فراوان، سرانجام اسلام را پذیرفت و در زمره صحابه بزرگ حضرت محمد(ص) درآمد.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، پاکی و صداقت و فداکاری‌های خالصانه سلمان فارسی سبب شد تا از نزدیک‌ترین یاران پیامبر(ص) شود، به‌طوری که ایشان درباره او فرمود: «سلمان منا اهل‌البیت». اثر حاضر، شرح حال این مرد بزرگ را بر اساس منابع معتبر، به تفصیل بررسی کرده است.

در این کتاب از یک قهرمان برگزیده مسلمان سخن به میان آمده است، از سلمان فارسی، از سلمان محمدی(ص)، یار ممتاز و عالی‌رتبه پیامبر(ص). نویسنده این اثر، در آثار مختلف اسلامی به کاوش پرداخته و این کتاب محصول مطالعات تاریخی اوست که اینک به صورت کارنامه خواندنی و درخشان از یک شخصیت بزرگ مسلمان می‌شود.

خواندن این سرگذشت تاریخی برای ملت ایران، بیشتر از دیگران درخور مطالعه و دقت است، چون در روزگاری که فضای وطن ما را اوهام و خرافات مجوسیت و آتش‌پرستی فراگرفته و تاریک ساخته بود، اول کسی که سد رویاپرستی و خیال‌پروری و تبعیض‌نژادی را در هم شکست و شجاعانه و آزادانه برای یافتن یک مذهب واقعی و آرامش‌آفرین قدم استواری برداشت، سلمان فارسی ایرانی بود. از این نظر لازم است درباره این شخصیت فوق‌العاده که بیش از دو قرن زندگی کرد و اکنون حدود 18 قرن از آغاز زندگی او می‌گذرد، عمیق‌تر مطالعه کنیم.

در کتاب‌های تاریخی درباره این که سلمان از کدام یک از شهر‌های ایران بوده است، غوغایی می‌یابیم که مورخان در میدان تاریخ به پا کرده‌اند! گروهی او را اصفهانی دانسته، برخی وی را شیرازی خوانده و احیانا عده‌ای هم نوشته‌اند: قهرمان کتاب ما، از سرزمین‌های اهواز، شوشتر، رامهرمز و بهبهان برخاسته است و کسانی هم خواسته‌اند اصلا وجود چنین شخصی را در تاریخ اسلام انکار کنند!

محمدبن عبدالبر، مورخ بزرگ اسلامی می‌نویسد: «سلمان اصالتا از رامهرمز فارس، از قریه‌ای که آن‌را جی می‌نامیدند می‌باشد و بعضی هم او را اصفهانی معرفی کرده‌اند». نویسنده کتاب «قاموس‌الرجال» در مورد اصالت سلمان اظهار نظری نکرده، بلکه با تردید این‌گونه نوشته است: «سلمان یا از شیراز یا اهل رامهرمز یا شوشتر و یا قریه جی در اصفهان می‌باشد». بعضی هم گفته‌اند: وی اهل بهبهان بوده است.

براساس نظر نویسنده کتاب حاضر، آنچه قفل این مشکل را می‌گشاید و شعله این جدال را خاموش می‌کند ،این است که بگوییم: پ«در و مادر سلمان از اصفهان بوده‌اند و سپس به کازرون رفته و در آ نجا زندگی خویش را آغاز کرده است، زیرا در متون تاریخی سخن از اصفهانی بودن سلمان زیاد آمده و آنگاه هم که سلمان به حریم اسلام قدم می‌گذارد، وقتی رسول خدا(ص) به او دستور می‌دهد تا سرگذشت خود را بیان کند، وی ضمن توضیحات زیادی می‌گوید: من مردی پارسی، اهل اصفهان از قریه‌ای که آن را جی می‌نامند می‌باشم». از طرف دیگر در تاریخ می‌خوانیم که رسول خدا(ص) نامه دامنه‌داری برای برادر و بستگان سلمان به کازرون می‌نویسد و اعلام می‌دارد که: مردم، خاندان سلمان را مورد تکریم و احترام قرار دهند.

روی این حساب، سلمان هم اصفهانی بوده، چون در آنجا متولد شده و می‌زیسته، و بعد هم چون برادر و بستگان او به کازرون رفته‌اند و اعضای خانواده وی در کازرون می‌زیسته‌اند، می‌توان سلمان را هم اهل کازرون دانست. بنابراین سلمان اصالتا اهل اصفهان بوده، بعد به کازرون هجرت کرده، برادر و خانواده وی هم به آنجا مهاجرت نموده‌اند و شاید هم او برای مدتی به شیراز و اهواز و شوشتر و بهبهان و رامهرمز که در تاریخ آمده مهاجرت داشته، و شاید هم آن روز به همه مناطق، شیراز اطلاق می‌شده است.»

آنچه مسلم است، سلمان، مسلمانی رشید و ممتاز و سرسلسله تمام یاران پیامبر اسلام(ص) بوده است و به قول خودش «سلمان فرزند اسلام است»

مصطفی زمانی، در مقدمه‌ای که بر کتاب حاضر نوشته‌اند، درباره اولین مسلمان ایرانی می‌نویسند: «اگرچه علی‌بن ابی‌طالب(ع) تا آنجا مورد توجه ایرانیان قرار گرفت که چند مرتبه آن حضرت را برای تدریس در دانشگاه جندی‌شاپور دعوت کردند، و اگرچه ایرانیان آنقدر علاقه به خاندان رسالت پیدا کردند که علی(ع) و همچنین از امام حسین(ع) چندین مرتبه دعوت کردند که حکومت ایرانیان را بپذیرند و برای ریاست بر ایرانیان به ایران سفر کنند، و اگرچه مقام ایرانیان مسلمان به آنجا رسید که در وزارت دارایی مسلمانان دارای مقامات عالی گردیدند، زیرا ایرانیان در کار اسلحه‌سازی، خدمات شایانی به مسلمانان کردند، اما تمام این توجهات ایرانیان به اسلام و مسلمانان و خاندان رسالت(ع) و نفوذ در میان مسلمانان، پس از مسلمان شدن ایرانیان بود.

آری، اولین ایرانی که برای شناسایی خدای یکتا و فرار از ظلم و ستم و بیدادگری بار سفر بست و به سیاحت و مسافرت پرداخت، سلمان فارسی بود.

با توجه به هدف سلمان فارسی درک می‌کنیم که، اگر آن همه رنج و ناراحتی را مشاهده کرد، در راه هدف عالی و الهی او ارزش داشته است و برای همین ارزش فکر و هدف اوست که رسول اکرم(ص) و خاندانش سلمان را به بزرگی یاد می‌نمودند و از او احترام می‌کردند.»

کتاب حاضر در 16 فصل سامان یاقته که عناوین شانزده‌گانه آن از این قرارند: ...از کلیسا تا آغوش اسلام، شخصیت ماندگار، فضایل و مناقب درخشان، حکمت و فقاهت، در ماجرای بیعت، در محضر علی(ع) و فاطمه(س)، قرآن و سلمان، سخنان حکیمانه و روش‌های سازنده، روایات سلمان، کتاب سلمان با خبر جاثلیق، در جبهه‌های جنگ، داستان‌ها و سرگذشت‌ها، کرامات اعجاز‌گونه، استاندار مدائن، زن و فرزندان، آخرین سفر.[2]

کتاب لُهوف یا اللُهوف علی قَتلی الطُفوف‏ که المَلهوف علی قَتلی الطُفوف هم گفته شده یکی از منابع مهم و کهن واقعه عاشورا و تاریخ زندگانی حسین، امام سوم شیعیان نوشته عبدالکریم بن طاووس حسنی معروف به سید بن طاووس است .

على بن موسى بن جعفر معروف به ((ابن طاوس )) در سال 589 ه‍ق در شهر دانشمند خيز و عالم پرور ((حلّه ))چشم به جهان گشود. ابن طاوس در آن شهر علم و اجتهاد رشد يافت و از محضر پدر بزرگوارش بهره كافى برد و همانطور كه خود مى گويد:

پدر و نيز جدّ وى ((ورّام ))بيشترين نفوذ را بر وى در سالهاى رشدش ‍ داشته اند و به او فضيلت ، تقوى و تواضع را ياد داده اند.

علماى ديگرى كه ابن طاوس در نزد آنان درس خوانده عبارتند از: ابوالحسن على بن يحيى الخيّاط حلّى ، حسين بن احمد السّوراوى ، تاج الدين حسن بن على الدربى ، نجيب الدين محمد السوراوى ، صفى الدين بن معدّ بن على الموسوى ، شمس الدين فخار بن محمد بن فخار الموسوى و...

ابن طاوس در نسلهاى بعدى به عنوان ((صاحب الكرامات )) معروف شد.

او خود از حوادث معجزه آسايى كه برايش رخ داده مواردى را نقل مى كند. و نيز گزارش شده كه با امام زمان (عج ) در تماس مستقيم بوده است . گفته مى شود كه علم به ((اسم اعظم )) به او اعطاء گرديد امّا اجازه اينكه آن را به فرزندانش بياموزد، داده نشد.

ابن طاوس به فرزندانش مى گويد كه ((اسم اعظم )) همچون مروايدهاى درخشان در نوشته هاى وى پراكنده بوده و آنان با خواندن مكرّر آنها، مى توانند آن را كشف كنند.

تقواى ابن طاوس از بسيارى از عبارات تاءليف او مى درخشد... ابن طاوس ‍ كفن خود را آماده كرده و به آن خيره مى شد و روز رستاخيز را در پيش چشم خود مجسّم مى كرد. دلمشغولى او به مرگ ، از عبارات مختلف ((كشف المحجّه )) به دست مى آيد.

ابن طاوس خود اذعان داشته كه من به اوّل هر ماه آگاهى دارم بدون اينكه به هيچ يك از اسباب آگاهى بدان ، تمسّك نمايم .

علامه طباطبايى - صاحب تفسير الميزان - در منهج عرفانى هم به دو نفر از بزرگان اماميّه بسيار اهميّت مى دادند: يكى سيّد على بن طاوس - رضوان اللّه عليه - و همچنين كتاب معروف ايشان موسوم به ((اقبال )) كه مشحون از اسرار اهل بيت عليهم السّلام است ، اهميّت فوق العاده مى دادند. ديگرى سيّد بحرالعلوم ، كه هر دو به تواتر حكايات به محضر مبارك حضرت ولىّ عصر - ارواحنا له الفداء - شرفياب گرديده اند...))

عارف فرزانه ميرزا جواد آقا ملكى تبريزى از ((ابن طاوس )) تعبير به ((سيّدالمراقبين )) فرموده است . و در مورد ديگر مى فرمايد: ((... آن چنان كسى است كه شيخ من قدّس سرّه مى گفت : مانند ابن طاوس در ((علم مراقبه )) در اين اُمّت از طبقه رعيّت نيامده است )).

آيت اللّه شيخ جعفر شوشترى (وفات : 1303 ه‍.ق ) درباره ابن طاوس ، مى فرمايد: ((... و بدان كه در نقل مراثى ، از آن جناب ، معتبرترى نداريم . در جلالت قدر، مثل ايشان كم است .))

اهميّت كتاب لُهُوف

كتاب ((لُهُوف )) ابن طاوس اختصار و اشتهار را با هم جمع كرده و در نزد علماى برجسته شيعه جايگاه مهمى براى خودش باز كرده است به طورى كه شهيد محراب آيت اللّه سيّد محمد على قاضى تبريزى مى فرمايد: ((كتاب لهوف سيّد ابن طاوس - رحمة اللّه عليه -، نقليّاتش بسيار مورد اعتماد است و در ميان كتب مَقاتل كتاب مَقْتَلى به اندازه اعتبار و اعتماد به آن نمى رسد و در اطمينان بر آن كتاب در رديف اول كتب معتبره مقاتل قرار گرفته است))

رهبر معظم انقلاب حضرت آيت اللّه خامنه اى - مُدَّ ظِلُّهُ العالى - در خطبه هاى نماز جمعه تهران چندين مرتبه از روى همين كتاب مقتل ابن طاوس ، ذكر مصيبت خوانده است و در نماز جمعه مورخ 18/2/77 مصادف با يازدهم ماه محرم 1419 ه‍ ق ، چنين فرمودند: ((من امروز مى خواهم از روى مقتل ابن طاوس كه كتاب ((لهوف )) است چند جمله ذكر مصيبت كنم و چند صحنه از اين صحنه هاى عظيم را براى شما عزيزان بخوانم ، البته اين مقتلِ بسيار معتبرى است .

ابن طاوس - كه على بن طاوس باشد - فقيه ، عارف ، بزرگ ، صدوق ، موثّق ، مورد احترام همه و استاد فقهاى بسيار بزرگى است . خودش اديب و شاعر و شخصيت خيلى برجسته يى است . ايشان اولين مقتلِ بسيار معتبر و موجز را نوشتند. البته قبل از ايشان مقاتل زيادى است . استادشان ((ابن نما)) مقتل دارد، شيخ طوسى مقتل دارد، ديگران هم دارند، مقتلهاى زيادى قبل از ايشان نوشته اند؛ امّا وقتى ((لهوف )) آمد، تقريبا همه مقاتل ، تحت الشعاع قرار گرفت . اين مقتلِ بسيار خوبى است ؛ چون عبارات ، بسيار خوب و دقيق و خلاصه انتخاب شده است.))

کتاب در چند بخش گرد آمده:

• مقدمه: شامل مطالبی در عظمت واقعه عاشورا و مقام امام و ارزش گریه و عزاداری بر او و انگیزه نگارش کتاب.

• مسلک اول: پیرامون مسائل قبل از شروع واقعه عاشورا، که از ولادت امام تا وقایع روز عاشورا را شامل می‏شود.

• مسلک دوم: شامل وقایع روز عاشورا است تا شهادت امام ‏

• مسلک سوم: شامل وقایع بعد از شهادت امام است که از فرستادن سر شهدا به کوفه شروع شده و اسارت خاندان ابا عبدالله را بیان کرده و با مراجعت اسرا به مدینه به اتمام می‏رسد.

• پس از آن نیز حالات امام را در گریه بر پدرش بیان نموده‌است.

کتاب، بررسی یکی از مفاهیم اسلامی است یعنی "ابوذر" بله! ابوذر یک شخصیت صرفا تاریخی نیست. بلکه نماد یکی از مفاهیم بزرگ اسلامی است. ابوذر یعنی پافشاری بر حق و مقابله با ظلم؛ ابوذر یعنی درست زیستن و راست گفتن؛ ابوذر یعنی شاگرد آفتاب؛ و مطمئنا اگر بخواهیم همۀ این مفاهیم را در هم بیامیزیم و در یک اصطلاح بگنجانیم، لاجرم باید بگوییم "ابوذر".
اما به راستی چرا به برخی از حوادث تاریخی که می رسیم. شور و احساسات بر زبان و قلم سایه می افکند؟ و از آن گریزی نیست.  طبیعی است چرا که شور و احساسات در متن و بطنِ این حوادث ریشه دوانیده است. همانطور که نمی توان از «بهار» سخن گفت اما از نشاط و سرزندگی چیزی بر زبان نیاورد. به همین ترتیب نمی توان از برخی از وقایع یا شخصیت های تاریخی مطلبی نوشت در حالی که اثری از شور و احساسات در آن کلام جاری نباشد.
همانطور که می دانید منابع کمی در مورد زندگی ابوذر غفاری موجود است و برای بررسی ابعاد زندگی این شخصیت باید پستوی کتابهای مختلف تاریخی را کنکاش کرد. در این کتاب مولف سعی کرده است زندگینامۀ کاملی از این صحابی بزرگ پیامبر و امیرالمومنین(ع) ارائه دهد و ابعاد ناگفته ای از زندگی این شخصیت تاریخی (و یا به قول ما: این مفهوم اسلامی) را بازگو کند. مولف در این کتاب سعی دارد محور اصلی مبارزۀ ابوذر را به روشنی بیان کند و در همین راستا تاکید می کند که: محور اصلی مبارزات ابوذر، اصلاح طبقات اقتصادی و مبارزه با اشرافی گری نبوده است. و این تنها گوشه ای از مبارزات او را تشکیل می داده است.  ابوذر در پوشش این شعار، اهداف مهمتر دیگری را دنبال می کرده است. از نکات مثبت این کتاب می توان به قلم جذاب و روان این کتاب اشاره کرد. این کتاب در دهۀ هفتاد توسط حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی قربانیان به رشتۀ تحریر در آمده و در سال 1388 توسط گروه پژوهش موسسه اسلامی قمر بنی هاشم ویرایش شده است.
در ادامه شایسته است نکاتی را در مورد کتاب حاضر یادآور شوم:
انشاء الله قصد داریم این کتاب را به چاپ برسانیم و متن حاضر، نسخۀ قبل از چاپ این کتاب است. با این وجود این کتاب را به صورت آنلاین منتشر کردیم چرا که سایت تاریخ اسلام و مولف(که خود موسس سایت تخصصی تاریخ اسلام است) بر این عقیده اصرار دارند که معارف و منابع اسلامی حتی الامکان باید به صورت رایگان در اختیار عموم قرار بگیرد.
امیدواریم به خاطر نقائص احتمالی در این کتاب ما را ببخشید و بعون الله سعی خواهیم کرد بعد از ویرایش اصلی این کتاب و چاپ آن، این متن را بروزرسانی کنیم.