سایت تخصصی تاریخ اسلام

اين كتاب حاوي برخي از خطبه‌ها و موعظه‌هاي امام حسين عليه‌السلام است كه با ذكر مدارك معتبر نقل شده است و فقط به ترجمه آنها اكتفا شده تا بواسطه ايجاز و اختصار قابل آن باشد كه در محافل و مجالس نوشته شده در منظر مردم قرار گيرد و اذهان را از لمعات انوار حسيني روشن كند و اين ميراث پر مايه را به نسل بعد انتقال دهد.

مطالبي از كتاب:

خلقت بشر براي رسيدن به شهود خداوند است و راه رسيدن به آن همرنگي و همراهي با معصوم است.

اندرزهاي‌ حضرت‌ امام‌ حسين‌ عليه‌السلام درباره: علم، تجربه، شرافت، قناعت، دوستي، تدبير و مظلوم

موعظه‌ به گناهكار

علت قيام امام حسین علیه السلام از زبان خود

خير دنيا و آخرت

این رساله، عین برخی از کلمات حضرت سیدالشهدا (ع) است که علامه طهرانی با ذکر مدارک، از کتب معتبره نقل کرده است و از شرح و بسط خودداری شده تا آنکه به واسطه ایجاز و اختصار، قابل آن باشد که بر روی پرده ها و تابلوها نوشته شده و در مجالس و محافل، در مرآی و منظر حاضرین قرار گیرد و در عین حال به واسطه سادگی قابل استفاده عموم برادران دینی بوده باشد. این کتاب به زبان فارسی نوشته شده است و جزء ابحاث تاریخی محسوب می گردد.

معرفی اجمالی نویسنده:

علامه آیة الله حاج سیدمحمدحسین حسینی طهرانی، عالم، فقیه، عارف بزرگ قرن معاصر (پانزدهم هجری قمری) فرزند آیة الله حاج سیدمحمدصادق طهرانی، که در 24 محرم سال 1345 هـ ق، در طهران بدنیا آمد. دوران کودکی را تحت تربیت پدربزرگوارش بود و تحصیلات ابتدائی مدرسه و بعد دوره آموزش متوسطه را در رشته مکانیک و ماشین سازی به اتمام رساند. سپس به دلیل علاقه به دروس دین، علوم "حوزوی" را انتخاب و در سن 19 سالگی (بعد از پوشیدن لباس روحانیت) به شهر قم عزیمت کرد. در همان سالهای نخست، جزو اولین شاگردان مرحوم علامه طباطبائی (صاحب تفسیر گرانقدر "المیزان") شد و در درس تفسیر و حکمت و عرفان عملی از خواص یاران ایشان گردید. مدت 7 سال در سطوح مختلف علمی از اساتید بزرگ بهره ها برد و آنگاه برای تکمیل علوم خود، در سن 26 سالگی به عراق رفت و در شهر نجف اشرف ساکن شد. دروس فقه و اصول و حدیث و رجال را در محضر علمای اعلام چون آیة الله حاج شیخ حسین حلی، سیدابوالقاسم خوئی، سیدمحمد شاهرودی و آقا بزرگ تهرانی، کسب فیض کرد. در همین ایام، بنا به نظر و توصیه علامه طباطبائی، در مسائل سلوکی و عرفانی، به مؤانست و مراوده آیة الله حاج شیخ عباس قوچانی وصی مرحوم قاضی و آیة الله حاج سید جمال الدین گلپایگانی پرداخت و در ادامه راه، با آیة الله حاج شیخ محمدجواد انصاری همدانی، آشنا شده و نهایتا به حضور عارف بزرگ مرحوم حاج سیدهاشم موسی حداد رسید. در تثبیت پایه های عرفان عملی خود، مجاهده ها و زحمات زیادی کشید و از فیوضات امیرالمؤمنین علی علیه السلام و عنایات حضرت سیدالشهداء علیه السلام، دائما بهره مند بود. سال 1377 هـ ق، در سن 33 سالگی، بعد از اتمام تحصیلات عالیه و رسیدن به فضائل ظاهری و کمالات باطنی، به خاطر ادای تکلیف و ترویج و گسترش علم و دین، به طهران برگشت. بعد از رحلت آیة الله بروجردی و تحرکات طاغوتی حکومت پهلوی، رهبر فقید انقلاب (آیة الله خمینی) را همراهی و فعالیتی مؤثر داشت. علامه بزرگوار پس از 23 سال تلاش و سکونت در تهران، سال 1400 هـ ق، به شهر مشهد هجرت و پانزده سال آخر عمر خود را آنجا گذراند. وی در سال 1416 هـ ق، در ماه صفر، در همانجا رحلت فرمود.

ساختار بندی کتاب: این کتاب شامل عناوین زیر می باشد:

خطبه سید الشهدا راجع به اصلاح مردم - در علت قیام حضرت سید الشهدا (ع) - وصیت حضرت به محمد بن حنفیه – مواعظ حضرت سید الشهدا نافسوا فی المکارم و سارعو فی المغانم – تحریض و تشویق بر کارهای پسندیده – نامه حضرت درباره خیر دنیا و آخرت - پند و اندرزهای حضرت امام حسین (ع) - جمع نمودن حضرت اصحاب را در منی - خطبه حضرت در منی در زمان معاویه - دعوت حضرت، اصحاب را برای تبلیغ ولایت – فقرات منا شده حضرت با اصحاب و تابعین – خطبه آن حضرت در وقت خروج از مکه - خیر لی مصرع انا لاقیه – اشعار حضرت در جواب فرزدق - مذمت حضرت از اهل دنیا – خطبه حضرت در وقت ممانعت حر - گفتار حضرت در پاسخ تهدید حر - گفتار حضرت در آمادگی برای شهادت - الموت خیر من اکوب العار - خطبه حضرت در بیضة – خطبه حضرت برای اصحاب خود و اصحاب حر – خطبه حضرت در شب عاشورا در جمع اصحاب – دعای حضرت در صبح عاشورا- خطبه حضرت در صبح عاشورا - بیان حضرت فضائل خود را - ولا اقر لکم قرار العبید - خطبه غرای حضرت در روز عاشورا - تمثل حضرت به ابیات فروة – مذمت حضرت اهل کوفه را – تبری جستن آن حضرت از مذلت - لعن فرمودن حضرت بر لشکر کوفه - اشعار رجزیه حضرت در روز عاشورا - ترجمه اشعار رجزیه حضرت - ذکر حضرت فضائل خود را در اشعار رجزیه – ندای حضرت بر پیروان آل ابی سفیان - مبارزه حضرت سید الشهدا (ع) - شهادت حضرت سید الشهدا (ع) - حالات آن حضرت در هنگام شهادت و...

در انتهای این کتاب اشعار مرحوم نیر تبریزی و اشعار مرحوم آیه الله شعرانی و اشعار مؤلف در مدح حضرت سید الشهدا آورده شده است.[1]

كتاب ارزنده منتهى الآمال يكى از بهترين و شيواترين و مشهورترين آثار محقق نامى و محدث معروف حاج شيخ عباس قمى رحمهم‏الله (حدود 1294 ه . ق ـ 1359 ه .ق) به شمار مى‏آيد. اين كتاب با سبكى دلپذير و با تبحرى كامل براى استفاده عموم به خصوص علما و مبلّغين اسلام نگارش يافته است. چاپ‏هاى متعدد آن با تيراژ زياد، حكايت از آن دارد كه منتهى الآمال، جايگاه رفيعى در جامعه اسلامى ما دارد و دانشمندان مسلمان با ديده اعتماد به مطالب اين كتاب مى‏نگرند و مردم عادى نيز به خاطر پر مطلب و دلنشين بودن آن، استقبال گسترده‏اى از آن به عمل آورده‏اند. نويسنده آن، عالمى متقى و دانشمندى وارسته و آگاه به تمام ابعاد گسترده اسلام به خصوص روايات اهل بيت عليهم‏السلامو سيره ائمه اطهار عليهم‏السلاماست و منتهى الأمال را با تمام عشق و اخلاص خود به معصومين عليهم‏السلامنگاشته و در نقل روايات و حكايات و مطالب آن، كمال دقت را به كار برده است.

شيخ عباس قمى با سخت‏كوشى و پشت‏كار شگفت‏انگيز خود به تأليف 85 جلد كتاب ارزنده توفيق يافته و همه آنها مقبول همگان گشته كه از جمله آنها: مفاتيح الجنان، سفينة البحار، نفس المهموم، منازل الآخرة، منتهى الآمال و تتمة المنتهى و... است.
در مورد اهميت كتاب منتهى الآمال، محقق گرامى استاد على دوانى مى‏فرمايد:
به نظر بنده نويسنده، قدر اين كتاب گرانقدر درست شناخته نشده، و خاص و عام، چنان‏كه بايد، تاكنون پى به اهميت آن نبرده‏اند؛ علت اين است كه از زمان محدث قمى كسى را درست سراغ ندارم كه اهل باشد و به نحو مستوفا در تاريخ زندگانى چهارده معصوم عليهم‏السلامغور و بررسى نموده و در اين باره مطالعات عميق و همه جانبه كرده باشد. آنها كه در اين باره كتاب نوشته‏اند معمولاً به چند كتاب مراجعه مى‏كنند و خواست خود را با جمع و جور مطالب آنها تأمين مى‏كنند؛ آن هم فقط در تاريخ حيات آنها و رويدادهاى ايام زندگانى آن ذوات مقدس، اما اگر كسى سال‏ها در همه منابع عامه و خاصه از كتب تاريخ و رجال و تراجم و تفسير مطالعه ممتد داشته باشد، سپس قلم به دست گيرد تا از اين برگزيدگان خدا و انسان‏هاى مافوق انسان، قلم فرسايى كند، نه تنها حوادث و رويدادهاى عمر آنها را كه فرزندان و زنان و كسان و شهر و محل آنها و نوادگان ايشان از علماى بزرگ و سادات نامى و خلفا و امرا و وزراى معاصر آنان، آن هم از معتبرترين مآخذ و منابع، كتابى تأليف كند، آن وقت قدر كتاب مستطاب منتهى الآمال را خواهد دانست و پى به اهميت كار بزرگ محدث نامى حاج شيخ عبّاس قمى در اين كتاب باعظمت مى‏برد والاّ فَلا. اگر منتهى الآمال به زبان عربى بود به طور قطع اهميت بيشترى پيدا مى‏كرد.

فاضل محترم جناب آقاى بهاء الدين خرمشاهى نيز چنين اذعان داشته:
... كتابى به اين اتقان و پر اطلاعى و خوش‏خوانى در سيره معصومين عليهم‏السلام ، نداريم و مؤلف كه محدث بصير و خبيرى است در هر مورد، منابع و روات هر خبرى يا رويدادى را ياد مى‏كند. منتهى الآمال نيز تصحيح و طبع شسته و رفته و محققانه ندارد.
محدث قمى منتهى الآمال را در سال 1350ه .ق ( 1310ه .ش) يعنى حدود هشتاد سال پيش، در مشهد مقدس تأليف كرده و جزو آخرين تأليفاتش به شمار مى‏آيد.
نخستين چاپ آن در حيات خود مؤلف در سال 1353 قمرى به خط سيد ابوتراب اصفهانى توسط انتشارات علمى تهران به چاپ رسيده است و بعد از آن ده‏ها بار توسط ناشران معروف تهران، قم، شيراز و تبريز طبع شده است كه معروف‏ترين آنها به وسيله خطاطان نامى ايران از جمله: يوسف صديقى خوانسارى، مهدى مروّج، عباس فاضل‏زاده بديع و خط بسيار زيبا و چشم نواز طاهر خوشنويس تبريزى، چاپ شده است و بعد از انقلاب اسلامى ده‏ها ناشر با سبك جديد و حروف‏چينى شده و اخيرا كامپيوترى آن را وارد بازار كتاب نموده‏اند كه معروف‏ترين آنها چاپ دو جلدى انتشارات هجرت قم است. ولى جاى بسى تأسف است كه پس از هفتاد سال كه از تأليف و چاپ اين كتاب مى‏گذرد هيچ‏كدام نتوانسته بودند متن صحيح و مورد نظر مؤلف را به دوستداران كتاب عرضه نمايند. حتى در حيات آن مرحوم در منتهى الآمال دخل و تصرف نمودند؛ چنان كه ايشان خود اين گله را از كاتبان و ناشران داشته است و مى‏فرمايد:
... كتاب منتهى الآمال اين احقر را تازه طبع كردند، بعضى از كتّابِ آن به سليقه خود در آن تصرفاتى نموده، از جمله در احوال مالك بن يسر ملعون، نوشته: از دعاى امام حسين عليه‏السلام هر دو دست او از كار افتاده بود «الحمدلله»؛ و در زمستان، خون از آنها مى‏چكيد «الحمدلله»؛ و بر اين حالِ خسران‏مآل بود «الحمدلله»؛ در اين دو سطر عبارت، چهار لفظ «الحمدلله»، كاتب موافق سليقه خود جزء كتاب كرده و نيز در بعضى جاها بعد از اسم جناب زينب يا ام كلثوم، به سليقه خود لفظ «خانم» زياد كرده كه زينب خانم و ام كلثوم خانم گفته شود كه تجليل از آن مخدّرات شود و حميد بن قحطبه را چون دشمن داشته به واسطه بدى او حميد بن « قحبه»، نوشته وليكن احتياط كرده « قحطبه» را نسخه بدل او نوشته و « عَبْد رَبهّ» را صلاح ديده «عبدالله» نوشته و« زحر بن قيس» كه به حاء مهمله است در هر كجا بوده به جيم نوشته و ام سلمه را غلط دانسته و تا ممكنش بوده « ام السلمه» كرده الى غير ذلك. و غرضم از ذكر اين مطلب در اين‏جا دو چيز بوده: يكى آنكه تصرفاتى كه اين شخص كرده به سليقه خود اين را كمال دانسته و خلافش را ناقص فرض كرده و حال آنكه همين چيزى كه او كمال دانسته باعث نقصان شده، پس از اينجا قياس كنيم كه چيزهايى را كه از روى جهل و نادانى در دعاها داخل مى‏كنيم يا به سليقه ناقص خود بعض تصرفات مى‏نماييم و آن را كمال فرض مى‏نماييم بدانيم كه همان چيزها پيش اهلش سبب نقصان و بى‏اعتبارى آن دعا يا زيارت خواهد بود، پس شايسته است كه ما به هيچ وجه در اين باب مداخله نكنيم و هر چه دستور العمل دادند به همان رفتار نموده و از آن تخطى ننماييم؛ و ديگر غرضم آن بود كه معلوم شود هرگاه نسخه‏اى كه مؤلفش زنده و حاضر و نگهبان او باشد اين طور كنند با او، ديگر با ساير نُسخ چه خواهند كرد و به كتاب‏هاى چاپى ديگر چه اعتماد است مگر كتابى كه از مصنّفات مشهور علماء معروفين باشد و به نظر ثقه از علماء فن رسيده و امضاء فرموده باشد... .

منابع مورد استفاده در «منتهى الآمال»
مرحوم شيخ عباس قمى براى نگارش منتهى الآمال از كتاب‏هاى معتبر عربى و فارسى زيادى استفاده كرده و به مناسبت‏هاى مختلف اشعار ارزنده‏اى به زبان عربى و فارسى نقل نموده است. از منابع مهم كه بيشتر از آنها نقل كرده عبارتند از:كافى كلينى؛ ارشاد شيخ مفيد، عيون الأخبار الرضا عليه‏السلامشيخ صدوق، رجال كشّى، الخرائج و الجرائح راوندى، بحار الأنوار علاّمه مجلسى، جلاء العيون علامه مجلسى، كامل السقيفه عماد الدين طبرى، حيات القلوب مجلسى، مجالس المؤمنين شهيد قاضى نورالله شوشترى، كفاية الموحدين عقيلى طبرسى، نجم الثاقب محدث نورى، لؤلؤ و مرجان محدث نورى و ناسخ التواريخ. هر چند از كتاب ناسخ التواريخ سپهر كاشانى در متن كتاب نامى نبرده، ولى با تواضع كامل و صادقانه در آغاز فصل پنجم، باب چهارم مى‏نويسد: «مخفى نماند در اين كتاب مبارك، بسيارى از ناسخ نقل شده؛ از جمله اين فصل است».
و در كتاب فوائد الرضويّه نيز از صاحب ناسخ بسيار تجليل كرده، مى‏نويسد: « ... در نويسندگى و سخنورى بَحْر زَخّار و سپهرى دوّار بوده، چنان كه از مطالعه كتاب ناسخ التواريخ او معلوم مى‏شود كه در چه مرتبه از احاطه و طول باع و فصاحت و بلاغت و كثرت اطلاع بوده... ».
آخرين سفارش مؤلف
شيخ عباس قمى رحمه‏الله در پايان منتهى الآمال مى‏فرمايد: « ... چون بسيار زياد زحمت در اين نسخه كشيده شده، هر كه مسامحه كند در اين مطالب كه عرض شده عاقّ حضرت سيدالشهداء عليه‏السلام بوده باشد و مشمول مراحم آن جناب نشود. و اگر به تمام آنچه عرض شد عمل كرد و تمام حواشى و ملحقات را به نحو صحت نوشت، از شفاعت آن حضرت بى‏بهره نباشد و روسفيد با شهداى كربلا محشور شود، ان شاء الله تعالى».

فهرست جلد اول

منتهی الامال باب اول : در تاریخ حضرت خاتم الانبیا

فصل اوّل : در نسب شریف حضرت رسول (ص)
فصل دوم : در ولادت با سعادت رسول خدا (ص)
فصل سوّم : در شرح احوال آن حضرت در ایّام رضاع و طفولیّت
فصل چهارم : در بیان خلقت و شمائل حضرت رسول خدا (ص) و مختصرى از اخلاق کریمه و اوصاف شریفه آن حضرت
فصل پنجم : در ذکر پاره اى از معجزات رسول خدا (ص)
فصل ششم : در وقایع ایّام و سنین عمر شریف حضرت رسالت پناه (ص)
فصل هفتم : در وقوع مصیبت عظمى یعنى وفات پیغمبر اکرم (ص)
فصل هشتم : در بیان احوال اولاد امجاد پیغمبر اکرم (ص)
فصل نهم : در بیان مختصرى از احوال خویشان پیغمبر (ص)
فصل دهم : در ذکر احوال چند نفر از اصحاب پیغمبر (ص ) و اشاره به فضائل آنها
منتهی الامال باب دوم : در تاریخ حضرت فاطمه سلام الله علیها
فصل اوّل : در بیان ولادت با سعادت حضرت فاطمه علیهاالسّلام
فصل دوّم : در بیان برخى اسامى والقاب شریفه حضرت فاطمه (س) و برخى ازفضائل آن جناب
فصل سوّم : در تاریخ وفات آن مجلّله و وصیّتهاى آن حضرت
منتهی الامال باب سوم : در تاریخ حضرت علی علیه السلام
فصل اوّل : در ولادت باسعادت امیرالمؤ منین علیه السّلام
فصل دوّم : در بیان فضائل امیرالمؤ منین علیه السّلام است
فصل سوم : در بیان سبب شهادت آن حضرت و ضربت ابن ملجم مرادى علیه اللعنة
فصل چهارم : در وصیّت هاى امیرالمومنین (ع ) وکیفیت وفات وغسل و دفن آن حضرت
فصل پنجم : در قتل ابن ملجم لعین به دست امام حسن علیه السّلام
فصل ششم : در ذکر اولاد امیرالمؤ منین علیه السّلام و زوجات آن حضرت
 فصل هفتم : در ذکر جمعى از اکابر اصحاب امیرالمؤ منین (ع)
منتهی الامال باب چهارم : در تاریخ حضرت امام حسن علیه السلام
فصل اول : در ولادت با سعادت حضرت امام حسن علیه السّلام
فصل دوم : در بیان مختصرى از فضائل و مکارم اخلاق آن سرور
فصل سوّم : در بیان بعضى از احوال امام حسن ع و صلح آن حضرت با معاویه
فصل چهارم : در بیان شهادت حضرت مجتبى علیه السّلام و ذکر خبر جناده
فصل پنجم : در بیان طغیان معاویه در قتل و نهب شیعیان على علیه السّلام
فصل ششم : در ذکر اولاد امام حسن علیه السّلام و شرح حال جمله اى از آنها
منتهی الامال باب پنجم : در تاریخ حضرت امام حسین علیه السلام
مقصد اوّل : در بیان ولادت حُسین بْن عَلى علیهماالسّلام و برخى از فضائل آن حضرت
 مقصد دوم : در بیان امورى که متعلّق است به حضرت امام حسین ع...
مقصد سوّم : در ورود حضرت امام حسین علیه السّلام به زمین کربلا
مقصد چهارم : در وقایع متاءخّره بعد از شهادت حضرت امام حسین علیه السّلام...
  منتهی الامال باب ششم : در تاریخ حضرت علی بن الحسین زین العابدین علیهما السلام
فصل اول : در بیان ولادت و اسم و لقب و کنیت آن جناب و شرح حال والده آن حضرت است
فصل دوم : در مکارم اخلاق امام زین العابدین علیه السلام است
فصل سوم : در بیان عبادات حضرت امام زین العابدین علیه السلام
فصل چهارم : در ذکر پاره اى از کلمات شریفه و مواعظ بلیغه آن جناب
فصل پنجم : ذکر بعضى از معجزات امام زین العابدین علیه السلام و داستان شهادت دادن حجرالاسود به امامت آن حضرت
فصل ششم : در بیان انتقال حضرت سجاد علیه السلام از این سراى فانى به دار باقى
فصل هفتم : در ذکر اولاد و احفاد حضرت امام زین العابدین علیه السلام

    منتهی الامال باب هفتم : در تاریخ حضرت ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین باقر العلوم الاولین و الاخرین علیهم السلام
فصل اول : در بیان ولادت و اسم و کنیت آن حضرت است
فصل دوم : مختصرى از فضائل و مناقب و مکارم اخلاق حضرت باقر علیه السلام
فصل سوم : در معجزات حضرت محمدباقر علیه السلام است و اکتفا مى شود با آن به چندمعجزه
فصل چهارم : در ذکر پاره اى از مواعظ و کلمات حمکت آمیز حضرت ابى جعفر امام محمدباقر (ع) است که از تحف العقول نقل شده
فصل پنجم : در وفات حضرت امام محمدباقر علیه السلام و بیان آنچه میان آن حضرت ومخالفان واقع شد
فصل ششم : در ذکر اولاد و احفاد حضرت امام محمدباقر علیه السلام

فهرست جلد دوم

منتهی الامال باب هشتم : در تاریخ حضرت امام بحق ناطق مبین المشکلات...

فصل اول : در بیان ولادت و اسم و لقب و احوال والده آن حضرت است
فصل دوم : در مختصرى از مناقب و مکارم اخلاق و سیرت حمیده آن حضرت و اعتراف دوست ودشمن و...
فصل سوم : در پاره اى از کلمات حکمت آمیز و مواعظ و نصایح حضرت امام جعفر صادق علیه السلام است
فصل چهارم : در ذکر چند معجزه از امام جعفر صادق علیه السلام است
فصل پنجم : ذکر بعضى از ستمها که از منصور دوانیقى به امام جعفر صادق علیه السلام رسید
فصل ششم : در تاریخ وفات حضرت صادق علیه السلام و ذکر سبب وفات
فصل هفتم : در ذکر اولاد و احفاد امام جعفر صادق علیه السلام
فصل هشتم : در ذکر چند نفر از بزرگان اصحاب حضرت صادق علیه السلام است
    منتهی الامال باب نهم : در تاریخ حضرت باب الحوایج الی الله...
فصل اول : در ولادت واسم ولقب وکنیت امام کاظم علیه السلام
فصل دوم : در مکارم اخلاق ومختصرى از عبادت وسخاوت ومناقب ومفاخر حضرت امام موسىعلیه السلام
فصل سوم : در ذکر چند معجزه باهره از دلایل ومعجزات حضرت کاظم علیه السلام است
فصل چهارم : در ذکر پاره اى از کلمات شریفه ومواعظ بلیغه حضرت موسى بن جعفرعلیه السلام است
فصل پنجم : در بیان شهادت حضرت موسى بن جعفر علیه السلام وذکر بعضى از ستمها که بر آن امام مظلوم واقع شده
فصل ششم :ذکر اولاد واعقاب امام موسى علیه السلام وذکر ابراهیم بن موسى
فصل هفتم : در ذکر چند نفر از اعاظم اصحاب امام موسى کاظم علیه السلام است
منتهی الامال باب دهم : در تاریخ امام ضامن زبده اصفیا و پناه غربا مولانا ابوالحسن...
فصل اول : در ولادت و اسم و لقب و کنیت حضرت رضا علیه السلام است
فصل دوم : در مختصرى از مناقب و مفاخر و مکارم اخلاق ثامن الائمة على بن موسى الرضاعلیه السلام
فصل سوم : در دلائل و معجزات حضرت امام رضا علیه السلام
فصل چهارم : مختصرى از کلمات حکمت آمیز و برخى از اشعار حضرت رضا علیه السلام
فصل پنجم : در بیان رفتن حضرت امام رضا علیه السلام از مدینه به مرو و تفویض ماءمون ولایت عهد را به آن سرور ایمان و...
فصل ششم : در اخبار حضرت رضا علیه السلام به شهادت خود
فصل هفتم : در ذکر چند نفر از اعاظم اصحاب حضرت امام رضا علیه السلام و ذکر مادح آنحضرت دعبل بن على خزاعى است
منتهی الامال باب یازدهم : در تاریخ امام کل عاکف و باد و حجة الله علی جمیع العباد...
فصل اول : در تاریخ ولادت و اسم و لقب و کنیه و نسب حضرت جواد علیه السلام
فصل دوم : در بیان مختصرى از فضائل و مناقب و علوم حضرت جواد علیه السلام است
فصل سوم : در دلائل و معجزات حضرت جواد علیه السلام است
فصل چهارم : در ذکر پاره اى از کلمات شریفه و مواعظ بلیغه حضرت امام محمّد تقىعلیه السلام است
فصل پنجم : در شهادت حضرت امام محمّد تقى علیه السلام است
فصل ششم : در ذکر اولاد حضرت جواد علیه السلام است
فصل هفتم : در ذکر چند نفر از بزرگان اصحاب حضرت جواد علیه السلام است
منتهی الامال باب دوازدهم : در تاریخ امام عاشر و بدر باهر ابوالحسن...
فصل اول : در تاریخ ولادت واسم وکنیت امام على النقى علیه السلام است
فصل دوم : در بیان مختصرى از فضایل ومناقب ومکارم اخلاق امام على نقى علیه السلام است
فصل سوم : در دلایل ومعجزات امام على نقى علیه السلام است
فصل چهارم : در ذکر چند کلمه موجزه منقوله از حضرت هادى علیه السلام
فصل پنجم : در حرکت حضرت امام على نقى علیه السلام از مدینه طیبه به سامراء...
فصل ششم : در ذکر اولاد حضرت امام على نقى علیه السلام است
فصل هفتم : ذکر چند نفر از اصحاب حضرت هادى علیه السلام است
    منتهی الامال باب سیزدهم : در تاریخ امام یازدهم سبط سیدالبشر و والد امام...
فصل اول : در تاریخ ولادت و اسم و لقب و کنیت حصرت عسکرى علیه السلام واحوال والده ماجده آن حضرت است
فصل دوم : مختصرى از مکارم اخلاق و نوادر احوال حضرت امام حسن عسکرى علیه السلاماست
فصل سوم : در دلایل و معجزات باهرات حضرت امام حسن عسکرى علیه السلام است
فصل چهارم : ذکر بعضى از کلمات حکمت آمیز حضرت عسکرى علیه السلام
فصل پنجم : در شهادت حضرت امام حسن عسکرى علیه السلام
فصل ششم : در ذکر چند نفر از اصحاب امام حسن عسکرى علیه السلام است
منتهی الامال باب چهاردهم : در تاریخ امام دوازدهم حجة الله...
فصل اول : در بیان ولادت با سعادت حضرت صاحب الزمان علیه السلام...
فصل دوم : در ذکر جمله اى از خصائص حضرت صاحب الزمان علیه السلام است
 فصل سوم : در اثبات وجود مبارک امام دوازدهم حضرت حجت علیه السلام و غیبت آن حضرت
فصل چهارم : در معجزات باهرات و خوارق عادات که از حضرت صاحب الزمان علیه السلام صادرشده است
فصل پنجم : در ذکر حکایات و قصص آنان که در غیبت کبرى خدمت امام زمان علیه السلاممشرف شده اند
فصل ششم : در ذکر شمه اى از تکالیف عباد نسبت به امام عصر علیه السلام
فصل هفتم : در بیان بعضى از علامات ظهور حضرت صاحب الزمان علیه السلام
فصل هشتم : در ذکر نواب اربعه حضرت صاحب الزمان علیه السلام است

اینجانب علی نظری منفرد سال 1326 در شهر قم در خانواده ای روحانی متولد شدم و پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی در سال هزار و سیصد و چهل، وارد حوزه علمیه قم شدم و پس از گذراندن )ادبیات، دروس مقدماتی، فقه و اصول) به نجف اشرف در سال 1346 و 1347 رفتم و سپس به ایران و شهر قم بازگشتم و سطح را به پایان بردم. سپس در آزمون دارالفنون تهران در رشته (معقول و منقول) شرکت نمودم و قبول شدم و پس از اتمام دروس سطح، در درس خارج اساتید مثل: «مرحوم آیت الله محقق داماد»، «مرحوم آیت الله میرزا هاشم آملی»، و «مرحوم آیت الله اراکی» شرکت کردم و فلسفه و حکمت را از محضر «شهید مفتح»، «شهید مطهری» و دیگر اساتید حوزه بهره بردم.
در همان وقت به کار تبلیغ نیز مشغول بودم و در منزل، جلسات بحث و گفتگو پیرامون مسائل کلامی و اعتقادی هر هفته برقرار بود که تحت تعقیب ساواک قرار گرفته و منجر به تعطیل آن مجالس گردید تا پیروزی انقلاب و در همان اوائل پیروزی و انتخابات دوره اول و دوم مجلس از طرف مردم (آباده فارس) به نمایندگی مجلس شورای اسلامی انتخاب گردیدم و پس از اتمام دوره نمایندگی به قم و حوزه علمیه بازگشتم و به تدریس و تالیف پرداختم و اکنون به تدریس درس خارج فقه و اصول مشغول هستم.

نـهـضـت حسين (ع ), نهضتى است جاودانه كه همواره در طول تاريخ اسلام , عامل ايجادحركت ها ونـهضت ها وانقلابها عليه ظالمان وستمگران وطواغيت دوران بوده است بى گمان انقلاب مقدس اسـلامـى ايـران نـيـز, نـشـات گـرفته از اين حركت انسانساز وپايداراست كه مردم رنج كشيده مـسـلـمـان رابـه خـروش وحـركت بى وقفه عليه رژيم منحوس شاهنشاهى واداشت واين قدرت اهريمنى را با آن همه پشتوانه هاى شيطانى به سقوط ونابودى كشاند. نـهـضت مقدس امام حسين (ع ) براى همگان وتمام نسل ها وعصرها بايد آموزنده , سازنده ومحرك بـاقـى بـمـانـد واز ايـن مـشـعـل فروزان الهى , ملت ها پيوسته فروغ گيرند ودر زندگى عملى خودشعارهاى جاودانه اش را به كار بندند نداى بلند ((هيهات منا الذله )) امام حسين سلام اللّه عليه بـايـد بـراى تـمام مؤمنين الگو وسرمشق باشد واين شعار آميخته با شعور انقلابى , زمينه مبارزه با اسـتـكـبـار جهانى را درامت اسلامى بيافريند نه تنها اين شعار كه تمام شعارهاى عاشوراى حسين آمـوزنـده وحـركـت آفـرين است پس مى بايست اين شعارهارا از لابلاى گفته ها, ملاقات ها, نامه ها وگـفـتگوهاى امام (ع ) استخراج ودر دسترس عموم قرار داد كه به فضل الهى , اين مطالب ارزنده هـمراه با توضيحات لازم ومطالب گوناگون ديگر, كه هريك در حد خود,مفيد وقابل تقديراست در كتاب حاضر گردآورى شده وتقديم خوانندگان عزيز مى گردد. ايـن كـتـاب مـجـمـوعـه اى از سـخـنـرانـيـهاى خطيب توانا حضرت حجة الاسلام والمسلمين آقـاى نظرى است كه توسط حجة الاسلام آقاى عالمى , مطالب آن جمع آورى ومصادرش از كتابها ومنابع اسلامى , ثبت وضبط گرديده وبا تغييرات واضافاتى به صورت كنونى در آمده است . كتاب مزبور حاوى سه بخش است :. 1 ـ نامه هاى امام حسين (ع ). 2 ـ ملاقاتها وديدارهاى امام حسين (ع ). 3 ـ پاسخهاى امام (ع ) به افراد. امـيـداسـت نـشـر ايـن مجموعه ارزشمند توسط بنياد معارف اسلامى كه پيوسته در نشر وتبليغ واحـيـاى آثـار عـتـرت طـاهره عليهم السلام , پيشگام وپيش قدم بوده است , مورد پذيرش درگاه حـضـرت احـديـت وتـوجه سيدالشهدا(ع ) وقبولى محبين وعلاقمندان به خاندان رسالت ونبوت عليهم افضل صلوات اللّه ,قرار گيرد.

مـجـمـوعـه حـاضـر كـه از نـظـر خـوانـنـدگان ميگذرد حاصل تلاش وكوشش برادر بزرگوار حـضـرت حـجـة الاسـلام جـنـاب آقـاى عالمى دامغانى است كه اين جانب در محرم 1413 قمرى بمناسبت ايام , بحثهائى راتحت عنوان ملاقاتها ونامه هاى امام حسين (ع) در چندين مجلس مطرح نـمـودم كه ايشان در اين رابطه تتبع لازم وسعى وافررا مبذول داشته وضمن جمع آورى وتكميل ملاقات ها ونامه هاى آنحضرت , منابع وماخذآنهارا نيز تهيه واضافه نموده اند كه با سپاس وقدردانى از زحمات وتلاش نسبت باين مجموعه , موفقيت ايشان را از درگاه ايزد منان مسئلت دارم . بـراى آشـنـائى بـا تـنـظـيـم وتـرتـيب مطالب مندرج در اين نوشتار اشاره اى كوتاه به محتويات آن لازم است :
1 ـ نـامـه هـاى امـام (ع) كـه بـرخـى از آنـها از جهت زمان تقدم دارد در ابتدا عنوان گرديده كه تعدادى از آنها مربوط به دوران حيات امام مجتبى سلام اللّه عليه وبعضى در زمان امامت آنحضرت , ودر قـسـمت سوم نامه هاى مربوط به نهضت كربلا وقيام عاشوراست كه در 19 مجلس جمع آورى شده است .
2 ـ مـلاقـاتـهـا از زمان انتشار خبر مرگ معاوية بن ابى سفيان كه در ماه رجب سنه 60 رخ داده تا روزدهـم محرم سال 61 يعنى روز عاشورا مى باشد كه حاوى مطالبى مهم وقابل توجه است كه در طى 30 مجلس تنظيم شده است .
3 ـ در بـخش سوم اين مجموعه , پاسخ ‌هاى آنحضرت به سؤالات افراد به اضافه بعضى مطالب ديگر كه در طى 7 مجلس بيان شده است .
4 ـ در پايان هر مجلس بذكر مصيبت بتناسب آن مجلس حتى الامكان پرداخته شده است. در پـايـان از مـؤسـسه محترم بنياد معارف اسلامى كه عهده دار چاپ ونشر اين مجموعه شده اند ودرايـن جـهت سعى لازم را مبذول داشته اند وبراى تسريع در چاپ ونشر آن اقدام نموده اند تشكر وقدردانى وتوفيقات روز افزون تمام آن برادران را از خداى بزرگ خواهانم والسلام عليكم ورحمة اللّه وبركاته .[1]

قم ـ على نظرى منفرد.

کتاب گرانقدر “موسوعة کلمات الامام الحسین” فرهنگی ارزشمند از کلمات و فرمایشات حضرت سید الشهداست که توسط گروه حدیث پژوهشکده باقر العلوم تألیف گردیده است.
این کتاب با عنوان “فرهنگ جامع سخنان امام حسین” به قلم آقای علی مؤیدی به فارسی برگردان شده و در اختیار تمام دوستاران اهل بیت و محققان آثار و گفتار آن خاندان قرار گرفته است.
كتاب مذكور داراي مقدمه و دو بخش است كه بخش آخري آن چهار فصل و بخش دوّم كتاب داراي پنج فصل مي باشد.
در فصل اوّل بخش نخست به فرمايشات امام حسين (عليه السلام) در زمان پيامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) اشاره شده است. فضايل و كرامات امام (عليه السلام) ، كرامات آن حضرت (عليه السلام) در كودكي، اخلاق حسين (عليه السلام) در كودكي و بازگو كردن حوادث عصر پيامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) ، موضوعاتي هستند كه در فصل اوّل بخش يك به آنها پرداخته شده است.
فصل دوّم شامل سخنان امام حسين (عليه السلام) در زمان امام علي (عليه السلام) است؛ كه به بيان مطالبي چون بيعت گرفتن از علي (عليه السلام) وصيّت و شهادت حضرت زهرا (سلام الله عليها)، خطبۀ امام (عليه السلام) در محضر پدر، هديه اي از جانب خدا و شهادت، سفارش، تفسيل، تشييع و دفن علي (عليه السلام) و نيز بيان حوادث عصر امام علي (عليه السلام) پرداخت شده است.
سخنان امام (عليه السلام) در زمان امام حسن (عليه السلام) زينت بخش فصل سوم كتاب است.
فصل چهارم به كلمات حضرت (عليه السلام) در زمان امامتشان اختصاص يافته كه شامل فرمايشات حضرت (عليه السلام) قبل و پس از مرگ معاويه، در مني، هجرت از مدينه، در مكّه، سفر كربلا، رويدادهاي شب و روز عاشورا، آغاز نبرد و شهادت اصحاب، شهادت خاندان پيامبر (صلي الله عليه وآله وسلم) و بالاخره شهادت خود حضرت (عليه السلام) مي باشد.
اوّلين فصل بخش دوّم كه سخنان موضوعي امام حسين (عليه السلام) است در 9 بند به بحث هاي اعتقادي پرداخته است:
1- توحيد (و امامت)؛
2- قرآن و تفسير؛
3- پيرامون جدّ گرامي حضرت (عليه السلام) ؛
4- پپرامون اهل بيت (عليه السلام) ؛
5- پيرامون حضرت علي (عليه السلام) ؛
6- پيرامون امام حسن (عليه السلام) ؛
7- پيرامون خود حضرت (عليه السلام) ؛
8- پيرامون امامان پس از حضرت (عليه السلام) ؛
9- دربارۀ شيعيان.
در فصل دوّم اين بخش به احكام عبادي در 12 بند اشاره رفته است:
1- طهارت؛
2- نماز؛
3- روزه و زكات فطره؛
4- صدقه؛
5- حجّ؛
6- جهاد؛
7- امر به معروف و نهي ازمنكر؛
8- نكاح؛
9- داد و ستد؛
10-بدهي و وصيّت؛
11- معيشت؛
12- حدود.
فصل سوم بخش دوّم كتاب حاضر، شامل مباحث ارزندۀ اخلاقي آن حضرت (عليه السلام) از حدود اطاعت پدر، صفات حسنه، ادب و پاداش اسلام تا نصايح حضرت (عليه السلام) ، اثار صلۀ رحم، نتيجۀ گناه، تصوير مرگ، ويراني خانۀ آخرت و بالاخره ارزش اطعام مسلمان مي باشد.
دعاهاي عارفانه حضرت (عليه السلام) زينت بخش فصل چهارم اين بخش شده است. دعاهايي در موضوعات عاجزترين مردم، معني استدراج، نيايش در قنوت نمازها، دعاي عشرات، دعاي عرفه، دعاي تسكين درد اعضاي بدن و بالاخره دعاي مشلول از جمله مطالب اين فصل است. بالاخره آخرين فصل كتاب اختصاص به اشعاري دارد كه آن حضرت در مناسبات و زمان هاي مختلف انشاء فرموده اند.

البته شایان ذکر است که احادیث بخش دوم کتاب فرمایشاتی از امام علیه اسلام است که مربوط به زمان ویژه‌ای نبوده و بیانگر موقعیت تاریخی خاصی نیستند.
در تألیف این کتاب از ناحیه محتوا، تمام تلاش محققانش بر آن بوده که دقیق‌ترین و مستند‌ترین احادیث منسوب به آن امام گرد آید. و از لحاظ تدوین نیز از تکرار و تقطیع آن در موضوعات و عناوین مختلف پرهیز شده است.
پژوهشکده هدف خود را در مقدمه ‌ترجمه کتاب اینگونه می‌آورد:
“پژوهشکده باقر العلوم از آغاز به منظور خدمت به جامعه فارسی زبان در نظر داشت این کتاب ارزشمند را به فارسی برگرداند تا گروه بیشتری از امّت اسلامی و شیفتگان عترت با فکر و فرهنگ حسینی آشنا گردند.”

در ترجمه کتاب سعی شده اصل روایت نیز در پاورقی ذکر گردد اما آنچه تعجب را بر می‌انگیزد حذف سند  و منبع روایات است که گویا با تکیه بر اصل کتاب نیازی برای بیان آن در ترجمه دیده نشده است اما با توجه به عدم دسترسی تمام کسانی که ترجمه را در اختیار دارند به اصل کتاب، اطلاع و دسترسی آنان به منبع اصلی نادیده گرفته شده است.