سایت تخصصی تاریخ اسلام

مصاحبه با حجه الاسلام والمسلمین سیدهاشم رسولی محلاتی

حوزه : با سپاس وتشکراز حضرتعالی که مصاحبه با ما را پذیرفتید, لطفا شرح مختصری از زندگی تحصیلی و تحقیقی خود را بیان بفرماید.

استاد: پس از تحصیلات مقدماتی , حدود سالهای 25 شمسی , به تحصیل علوم دینیه پرداخته و مقدمات را در قم , نزد یکی از همشهریان , که مرحوم شد و مردی فاضل و دانشمند حوزه مقدسه قم بود, به نام آقا رحمان محلاتی , به پایان رساندم و مغنی و معالم را نزد مرحوم والد, و شرح لعمه رااکثرا نزد حجه الاسلام والمسلمین آقای حاج شیخ اسدالله اصفهانی و مقداری را نیز نزد مرحوم آیه الله شهید صدوقی[ ره] و مکاسب را قسمتی نزد آیه الله العظمی گلپایگانی و قسمتی نزداستادهای دیگر, و رسائل و کفایه را عمدتا, نزد مرحوم آیه الله مجاهدی و حضرت آیه الله سلطانی طباطبائی , مدظله العالی , خواندم .

سپس در درس خارج مرحوم آیه الله العظمی بروجردی , حاضر شدم و بیش از ده سال , یعنی تا سال تبعید حضرت امام رضوان الله تعالی علیه به ترکیه نیز, در درسهای خارج فقه واصول ایشان حاضر می شدم , که اکثرا نوشته شده و دفاتر خطی آن موجوداست . و پس از تبعید آن فقید سعید, به ترکیه , طولی نکشید که رحل اقامت در تهران افکنده و مدتی هم در درس مرحوم آیه الله خوانساری , قدس سره , حاضر می شدم که به خاطر دوری از راه و فاصله زیادی که خانه ما, در امام زاده قاسم شمیران و محل درس ایشان , در مسجد حاج سید عزیزالله , داشت , موفق به ادامه آن نشدم و برای این که در درس و بحث و تحصیلات علمی متارکه نشود چند سالی هم به تدریس شرح لمعه و معالم در مدرسه علمیه چیذر شمیران , که الان نیز دایراست , با جمعی از دوستان دیگر مشغول شدیم که براستی دوران خوشی بود و خاطرات خوبی از آن دوران , که بیش از 5 سال طول کشید, دارم .

دراین خلال , به تشویق برخی از دوستان دست به تالیف و ترجمه کتابهای تاریخی واخلاقی و غیره شدم .البته قبل از آن نیز,از سالهای 35 به بعد, در قم , در کنار درس و بحث و تحصیل علومی اسلامی و فقه واصول , به تحقیق و بررسی و چاپ و نشر و نوشتن پاورقی و تصحیح کتابهای تفسیری و تاریخی اشتغال داشتم و تصحیح و پاورقی و طبع و نشر کتابهای : مجمع البیان (در ده جلد) و تفسیر نورالثقلین (در 5جلد) و مناقب ابن شهر آشوب (در 4 جلد) و دارالسلام حاجی نوری (در 4جلد) و کشف الغمه مرحوم اربلی (در 4 جلد) واثبات الهداه مرحوم شیخ حرعاملی (در 7جلد) و تفسیر عیاشی در (2 جلد) همه در قم و با کمک برخی از ضلاء و دوستان انجام شد.البته , کاراین حقیر روی کتابهای فوق , بیشتر, همان نوشتن پاورقی های سودمند و تصحیح و مقابله بوده و در قم به کار تالیف و ترجمه اشتغال نیافتم .

پس از مهاجرت به تهران و توقف درامام زاده قاسم شمیران , ضمن این که همان خدمت راانجام می دادم و مسئولیت تصحیح و مقابله و پاورقی نویسی کتابهائی چون : مرآه العقول را به عهده گرفتم و تا قبل از پیروزی انقلاب نیز توفیق این کار بزرگ را داشتم که حدود10جلد نیز در همان زمان چاپ و منتشر شد, ولی بیشتر کار من در تهران روی ترجمه و تالیف متمرکز گردید, و آنچه از آن تاریخ , تا کنون , موفق به ترجمه و تالیف آن شده ام که برخی از آنها بیش از ده بار چاپ شده بیش از 20 کتاب است که بیشتر آنها در تاریخ انبیاء وائمه معصومین , علیهم السلام , و برخی نیز دراخلاق و تفسیر بوده است . مانند: تاریخ انبیاء (در 2 جلد), زندگانی رسول خدا[ صلی الله علیه و آله وسلم) در (3جلد), زندگانی امیرالمومنین[ ع] (در 2 جلد), زندگانی حضرت زهرا[ ع] (در یک جلد) , زندگانی امام حسن[ ع] (در 2 جلد), تاریخ تحلیلی اسلام (تا کنون 3 جلد چاپ شده ), شرح و ترجمه ارشاد مفید (در 2 جلد), ترجمه مقاتل الطالبین , ترجمه سیره ابن هشام , کیفر گناه (در 2 جلد), مبارزه با گناه , ترجمه صحیفه علویه , ترجمه 2 جلداز محمع البیان طبرسی و کتابهای دیگر که برخی هنوز چاپ نشده و یا زیر چاپ است .

استقبال دانش پژوهان و علاقمندان به تاریخ اسلام ما را بر آن‏داشت که سلسله مقالاتى را که تحت عنوان‏«درسهائى از تاریخ‏تحلیلى اسلام‏»به قلم دانشمند گرانمایه جناب حجة الاسلام‏و المسلمین رسولى محلاتى در ماهنامه پاسدار اسلام تقدیم امت‏اسلامى مى‏گردد به صورت کتابى مستقل تجدید چاپ و منتشر کنیم.

بخش نخست این مجموعه که به عنوان جلد اول‏«درسهائى ازتاریخ تحلیلى اسلام‏»انتشار یافت طى مدتى کوتاه نایاب و تجدیدچاپ گردید و همین امر موجب شد تا مجموعه بخش دوم این سلسله‏مقالات به صورت جلد دوم این کتاب تهیه شود و با تجدید نظر واضافات مؤلف محترم به چاپ و نشر آن اقدام شود.

درمورد کتاب:

این کتاب شامل4 جلد می باشد که هر کدام از این جلدها شامل چند بخش یا فصل جدا می باشند که مباحثی پیرامون تولد پیامبر(صلّ الله علیه و آله و سلم) ، بشارت سایر آنبیاء ( علیهم و علی نبینا السلام)در مورد تولد ایشان ،سنتهای قبل از اسلام ، هجرت از مکه به مدینه ، معراج و برخی از معجزات ایشان و مطالبی از این قبیل مورد بررسی قرار گرفته است.

آثار استاد رسولي محلاتي در زمينه تاريخ اسلام، از جمله آثاري است که طي سالها مورد استفاده عموم علاقمندان به تاريخ اسلام به خصوص سيره نبوي بوده است. ايشان با توجه به احاطه اي که روي متون شيعي داشته و دارند و به دليل تصحيح و ترجمه بسياري از متون اصيل، تلاش کرده اند تا تاريخ اسلام را از منظر تشيع و در عين حال با استناد به متون اصيل در آثار خود مورد استفاده قرار دهند.

آثار ايشان در اين زمينه تاکنون به چندين صورت و شکل به چاپ رسيده بود.

يک چاپ چهار جلدي از آن را سالها پيش سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامي به چاپ رساند.

خلاصه اي هم با عنوان تاريخ اسلام جلد اول از پيدايش عرب تا پايان خلافت عثمان توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامي چاپ شد.

يک ويژگي مهم اين کتاب آن است که به اشکالات عمومي که در اذهان نسل جديد در باره مسائل تاريخ اسلام و سيره نبوي وجود دارد پاسخ هاي رسمي و خوب داده شده است. بحث هايي مانند آيين اجداد پيامبر خدا (صلّ الله علیه و آله و سلم) داستان ذبح اسماعيل، شرکت حضرت محمد (صلّ الله علیه و آله و سلم) در جنگهاي فجار، داستان غرانيق و بسياري از مسائل ديگر از آن جمله است.

در بيشتر اين موارد نقد و ايرادهاي خوبي نسبت به روايات وارد شده در هر باب صورت گرفته و به نظرم از بسياري از کتابهايي که در اين زمينه نوشته شده بهتر و سودمندتر است.

نثر روان کتاب که براي طبقه متوسط و دانشجويان بسيار عالي و قابل فهم و طبعا قابل استفاده است.