سایت تخصصی تاریخ اسلام

کتابخانه آنلاین تاریخ اسلام

عکسهای تصادفی

You are here

نمایش مطالب براساس برچسب: ابو حنيفه احمد بن داود دينورى

مشترک شدن در این بخش

شنبه ، 14 اسفند 1389 ، 13:29

کتابشناسی کتاب أخبار الطوال

الأخبار الطوال‏

اخبار الطوال، از نخستين آثارى است كه در تاريخ عمومى اسلام و ايران نگاشته شده است. مؤلف تحت عناوين و سرفصلهاى تاريخى به تبيين حوادث پرداخته، و بدون ذكر سلسله اسناد در نقل حوادث، سعى در بدست دادن متنى يكدست و برگزيده از اخبار تاريخى كرده است. دينورى از نقل حوادث بگونه تقطيع شده پرهيز كرده و چون به موضوعى تاريخى مى‏پردازد، آن را دنبال كرده و به پايان مى رساند بدين ترتيب اثر او بر پايه شيوه موضوعى نگارش يافت، نه بر اساس سالشمار.

این کتاب از اصلی‌ترین منابع در حوزه‌ی واقعه‌ی عاشورا است و بعید است کتابی درباره‌ی عاشورا بخوانید که در آن از این منبع استفاده نشده باشد.

این اثر ارزشمند دربرگیرنده تاریخ انبیا، (از آدم تا خاتم) و تا روزگار معتصم، هشتمین خلیفه‌ی عباسی می باشد.

این کتاب دارای هفت بخش به قرار زیر است:

۱- بخش اول تاریخ انبیا

۲- بخش دوم کتاب درباره‌ی اعراب بائده(بادیه) است؛

۳- بخش سوم اخبار پادشاهان فارس است.

۴- بخش چهارم فتوحات اسلامی دوره‌ی خلفا

۵- بخش پنجم کتاب به دوران خلافت امیرالمؤمنین علی(ع) اختصاص دارد.

۶- بخش ششم به دوره خلافت امویان اختصاص دارد که در ضمن این بخش حادثه‌ی مهم کربلا را هم طرح می‌کند.

۷- بخش آخر، اخباردولت عباسیان تا دوران معتصم عباسی را دربرمی‌گیرد و با مرگ معتصم عباسی کتاب به پایان می‌رسد.

از محاسن کتاب این است که چون نویسنده ایرانی است اطلاعات بسیار دقیقی در خصوص پادشاهان ایران می‌دهد و حکومت‌های ایران را خوب بررسی می کند. همچنین یکی دیگر از امتیازات کتاب این است که می‌توان آن را یک کتابنامه دانست. در این کتاب از آثاری نام برده شده، که امروز در دسترس نیستند.

یک خاورشناس روسی به نام «گیلداس» در سال ۱۸۸۷یعنی حدود ۱۲۳سال پیش برای اولین بار به چاپ این کتاب ارزشمند همت گماشت. اما متأسفانه در میانه‌ی راه مرگ او را در برگرفت و کارش ناتمام ماند پس از او شخص دیگری به نام «روزِن» کار را ادامه داد و به سرانجام رساند .

دينورى از منابع خويش ياد نكرده و تنها در مواردى از برخى از راويان مانند هيثم بن عدى سخن گفته است.

اخبار الطوال با شرح زندگى فرزندان آدم (ع) آغاز و با مرگ معتصم (سال 227) پايان مى‏يابد.

كتاب داراى سه رشته حوادث عمده به شرح زير مى‏باشد:

1- رشته نخست شامل مطالبى در مورد آدم (ع) و فرزندان نخستين او و پيامبرانى همچون ادريس و نوح و هود و ابراهيم و اسماعيل (ع) و بنى اسرائيل و پادشاهى داود و سليمان (ع) تا ظهور عيسى (ع) است.

2- رشته دوم شامل شرح حال و سرگذشت پادشاهان ايران و روم است.

3- بخش اخير آن تاريخ اسلام است كه از پيكارهاى اعراب و ايرانيان در دوره خلافت عمر شروع و تا پايان خلافت معتصم (متوفى 227) ادامه مى‏يابد.

دينورى درباره سيره و مغازى رسول خدا (صلى الله عليه و آله) سخنى نگفته و تاريخ اسلام را با فتح ايران آغاز كرده است، اين امر نشانگر آن است كه وى صرفا قصد ارائه اخبار مربوط به ايران را داشته است بدين ترتيب تكيه دينورى در اخبار الطوال بر تاريخ ايران بوده و تاريخ خلفاى نخست را تا آن اندازه كه به ايران و فتح شهرهاى آن ارتباط داشته آورده است. دربخشهاى نخست كتاب نيز كه به تاريخ شعوب و ملل مجاور پرداخته، تنها از باب معاصرت آنان با پادشاهان ايرانى و ارتباطشان با ايران است.

گرايش نسبى به عنصر ايرانى در اخبار الطوال به وضوح مشهود است، اما اين گرايش به حدى نيست كه دينورى را به ورطه شعوبيگرى بكشاند، عنايت وى به تاريخ ايران سبب شده تا كتابش مأخذ مهمى براى تاريخ ايران باشد، از ميان رخدادهاى تاريخ اسلام، وى از تحولات عراق كه با جنبشهاى شيعى ارتباط وثيقى دارد، مانند جنگهاى امام على (ع)، واقعه كربلا، قيام مختار و جنبش عباسيان با تفصيل بيشترى سخن گفته است.

دينورى با آنكه تا سال 283 ه. زنده بوده، از پرداختن به حوادث مربوط به زمان خود كه آنها را درك كرده، خوددارى كرده و گزارش حوادث را تا زمان معتصم عباسى متوفى در 227 (55 سال قبل از وفات دينورى) آورده است.

تصحيح و ترجمه كتاب‏

كتاب اخبار الطوال را آقاى عبد المنعم عامر تحقيق و به چاپ سپرده است.

آقاى دكتر محمود مهدوى دامغانى نيز كتاب را به فارسى ترجمه كرده است.

احمد بن داود دينورى‏

ابو حنيفه احمد بن داود دينورى، مؤلف كتاب الأخبار الطوال، در نخستين دهه قرن سوم هجرى در دينور - واقع در استان كرمانشاهان - متولد و در خانواده‏اى فارسى نشو و نما يافت. وى بيشتر عمر خويش را در دينور سپرى كرد، با اين حال وى به چندين شهر از شهرهاى دنياى اسلام سفر كرده و مدتى در اصفهان مشغول ستاره‏شناسى و محاسبات فلكى بوده است.

وى در انواع علوم و فنون متداول عصر خود مانند رياضى، نجوم، لغت و تاريخ صاحب نظر بود و آثار وى به خوبى گواه دانش او در اين زمينه است.

كتابهاى وى كه ابن نديم در الفهرست (ص 116) از آنها نام برده به شرح زير است:

1- كتاب النبات‏

2- كتاب الفصاحة

3- كتاب الانواء

4- كتاب القبلة و الزوال‏

5- كتاب حساب الدور

6- كتاب الرد على رصد الاصفهاني‏

7- كتاب البحث فى حساب الهند

8- كتاب البلدان‏

9- كتاب الجمع و التفريق‏

10- كتاب الجبر و المقابلة