سایت تخصصی تاریخ اسلام

برای کتابشناسی مناسب دیدم که مقدمه کتاب را در این بیاورم:

مقدمه

تاریخ علمی است که ما را از حوادث و وقایع گذشته و همچنین علل و رابطه علل با حوادث آگاه می سازد.
تاریخ برای جامعه همانند هویت برای افراد است. و حافظه هر فرد تجلی هویت آن فرد است. همان گونه که اگر شخصی حافظه خود را از دست بدهد، هویت خود را از دست داده، درباره جامعه هم چنین است که اگر تاریخ خود را آن طور که باید و شاید نشناسد، هویت اجتماعی یا به عبارتی فرهنگ خود را نشناخته است. پس می توان گفت همان گونه که هویت افراد، شخصیتشان را می سازد، تاریخ نیز فرهنگ ساز است و این یعنی میان فرهیختگی و حس تاریخی داشتن رابطه نزدیکی برقرار است.
بدست آوردن حس تاریخی نیازمند پژوهش است. پژوهش در گستره وسیع تاریخ، نیازمند زمان زیادی است. ناچار باید دست به گزینش زد. تاریخ اسلام از آن جهت که تاریخی کامل و جامع بوده و گذشته ما مسلمانان را به تصویر می کشد وتاریخ عثمانی از آن جهت که از پایدارترین دول اسلامی (حدود 600 سال) حاوی انواع اتفاقات درس آموز تلخ و شیرین و زشت و زیبا بوده؛ به علاوه، مقوله سرعت برای هر محقق و پژوهشگری حائز اهمیت است و یکی از راه هایی که کمک بسیار به پژوهشگر می کند، استفاده از دنیای مجازی است که متأسفانه در مورد دولت عثمانی اطلاعات دقیق و قابل اعتمادی در دنیای مجازی وجود ندارد؛ بنابراین می تواند انتخاب درستی باشد.
دولت عثمانی یکی از پایدارترین دولت های مسلمان بود که طی حدود 6 قرن (687-1357هـ/1288-1938م) برای ایجاد اتحاد داخلی و اتحاد کشورهای مسلمان ایفای نقش کرد و وسعت جغرافیایی و گسترش فتوحات و نیروی نظامی و آثار تاریخی پایدار، آن چنان عظمتی به آن بخشید که دوست و دشمن را به اعتراف واداشت. پیشرفت و فتوحات این دولت حدودا از سال 727هـ/1326م توسط اورخان بن عثمان آغاز گردید و تا حکومت سلطان سلیمان قانونی در سال 926-974هـ/1520-1566م ادامه داشت و از این به بعد دولت عثمانی رو به افول رفت که از زمان سلطان سلیم دوم در سال 974هـ/1566م آغاز گشت و پس از گذشت حدود چهار قرن طومار آن پیچیده شد؛
از جمله دلایل ضعف دولت عثمانی می توان رفاه گرایی، فساد اداری، اعطای امتیاز به بیگانه یا کاپیتولاسیون، نظام بد مالیاتی، عدم انسجام بین ملل و قومیت های مختلفی که جزء حوزه جغرافیایی دولت عثمانی می شدند، دشمنی دولت های اروپایی و... نام  برد که در نهایت دشمنی اروپائیان باعث شد تا اروپای متحد در قرن نوزدهم و بیستم به مبارزه با دولت عثمانی پرداخته، با جنبش های به اصطلاح اصلاح طلبانه، آن دولت را قلع و قمع کند و مهم ترین مانع برای تسلط بر منطقه را از سر راه خود بردارد.
توفیق الهی نصیب بنده شد که طی حدود 2 ماه این مجموعه را گردآوری کنم. برای این کار بعد از فحص و تحقیق بسیار، تصمیم بر آن شد که به محوریت دو کتاب باشد: "تاریخ عثمانی از اقتدار تا انحلال"  و "تاریخ اسلام کمبریج"  شاید در طول صد سال گذشته چنین اثری (تاریخ اسلام کمبریج) با این انسجام و هماهنگی، آن هم در باب موضوعی به این گستردگی و پیچیدگی بی سابقه باشد. این اثر جهان اسلام را مورد بررسی قرار می دهد و به لحاظ جغرافیایی از بین النهرین شمالی تا ماوراء النهر و حوزه اروپا، دو مرز طولانی را آشکارا به نمایش می گذارد؛ طبیعی است که هیچ پژوهشی در این زمینه نمی تواند کامل باشد و نمی تواند نظر همگان را تأمین نماید با این حال این کتاب به صورت تخصصی به تاریخ پرداخته است و به نظر می رسد بتواند هدف ما را که رساندن اطلاعات جامع و در عین حال مختصر و تخصصی به خواننده است، تأمین کند.
مطالعه در تهیه این گزارش به صورت واقعه محور انجام شده است. به این شکل که سعی شده وقایع مشترک در منابع به دقت مطالعه و گزارش به صورتی تنظیم گردد که دو معیار جامعیت و اختصار در آن رعایت شده باشد. البته در بیان حوادثی که انحصارا در یک کتاب آمده بود تصرفی انجام نشده و در صورت تعارض، کتاب «تاریخ عثمانی از اقتدار تا انحلال» محور قرار گرفته، چرا که این کتاب به طور خاص درمورد تاریخ عثمانی است و تقسیم بندی بهتری نسبت به کتاب تاریخ اسلام کمبریج دارد.

این گزارش در 10 فصل به قرار زیر تنظیم شده است:
سه فصل اول: تأسیس دولت عثمانی تا زمان اوج آن
فصل چهارم نظام حکومتی دولت عثمانی
فصل پنجم تا نهم بیان روند افول دولت عثمانی
فصل آخر نیز کارنامه مختصری از دولت عثمانی
در مجموع این گزارش در 234 صفحه تقدیم علاقمندان شده امید آنکه مورد رضایت صاحب الأمر و الزمان قرار گیرد.

سبحان پاکپور

مؤسسه اسلامی قمر بنی هاشم (ع)