سایت تخصصی تاریخ اسلام

درباره مولف
عبدالرحمن بن الكمال ابی‌بكر بن محمد سابق‌الدين الخضيری الأسيوطی (۸۴۹ - ۹۱۱ قمری / ۱۴۴۵ - ۱۵۰۵ میلادی) مشهور به جلال‌الدین سیوطی و از دانشمندان مصری مسلمان سنی است که در جستارهای گوناگونی کتاب نگاشته است. وی یکی از حدیث‌پژوهان و کلام‌شناسان اسلامی است و به خاطر کتاب تفسیری خویش با نام الدر المنثور و نگاشتن اولین کتاب درباره علوم قرآنی با نام الاتقان فی تفسیر القرآن شناخته شده‌است.منبع


کتابشناسی
تاریخ الخلفاء یکی از کتابهای معتبر تاریخی برای تحلیل و بررسی وقایع حکومتهای اسلامی بوده است. و شاید اعتبار این کتاب از اعتبار نویسنده آن ناشی می شود.
سیوطی در این کتاب وقایع و اتفاقات خلافت هر خلیفه را از زمان ابوبکر به رشته تحریر درآورده  و تا زمان حیات خویش یعنی قرن نهم هجری ادامه داده است.

سیوطی خود، در مقدمه کتاب، انگیزه اصلی خود را از نگارش چنین کتابی اینگونه بیان می کند:
«گروهی از مورخین، همه ی شخصیت ها و مشاهیر تاریخ اسلام را در یک کتاب جای داده اند و این باعث ملال و سرگردانی بود. من شخصیت ها و مشاهیر اسلامی را دسته بندی نمودم و برای هر دسته بندی کتابی جداگانه نگاشتم. کتابی را به زندگی انبیاء علیهم السلام اختصاص دادم ؛ برای صحابه، مفسرین،حافظان، کاتبان،ادیبان، شعرای عرب و... برای هر کدام از اینها کتابی جداگانه را نوشتم و این کتاب را به اعیان امت و ائمه ی ملت اختصاص دادم.»
سیوطی در این کتاب هیچ مطلبی در مورد خلفای فاطمی ننوشته است. چرا که بنابر تصریح سیوطی در مقدمه این کتاب « امامت آنها مشروعیت نداشت چون آنها از قریش نبودند» بنابر ادعای سیوطی خلفای فاطمی به دروغ خود را فرزند فاطمه می دانستند در حالی که این چنین نبود حتی سیوطی روایاتی را نقل می کند که آنها را یهودی یا زندیق می انگارد. به هر حال سیوطی در این کتاب خلفای فاطمی و همچنین ممالیک را جزو خلفای اسلامی ذکر نکرده است.
سیوطی در فصل اول این کتاب در صدد اثبات این ادعا بر می آید که پیامبر برای خود جانشین تعیین نکرده بود و در همین زمینه روایات مختلفی را نقل می کند و پس از آن به بررسی خلافت هر یک از خلفا می پردازد.
آثار

* إسعاف المبطأ برجال الموطأ
* الآیة الکبری فی شرح قصة الاسراء
* الأشباه والنظائر
* الإتقان فی علوم القرآن
* الجامع الصغیر من حدیث البشیر النذیر
* الجامع الکبیر
* الحاوی للفتاوی
* الحبائک فی أخبار الملائک
* الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور
* الدرر المنتثرة فی الأحادیث المشتهرة
* الدیباج علی صحیح مسلم بن الحجاج
* الروض الأنیق فی فضل الصدیق
* العرف الوردی فی أخبار المهدی
* الغرر فی فضائل عمر
* الفیة السیوطی
* الکاوی علی تاریخ السخاوی (ألفه بسبب خصومته مع السخاوی)
* اللآلئ المصنوعة فی الأحادیث الموضوعة
* المَدْرَج إلی المُدْرَج
* المزهر فی علوم اللغة وأنواعها
* المهذب فیما وقع فی القرآن من المعرب
* أسباب ورود الحدیث
* أسرار ترتیب القرآن
* أنموذج اللبیب فی خصائص الحبیب
* إرشاد المهتدین إلی نصرة المجتهدین
* إعراب القرآن
* إلقام الحجر لمن زکی ساب أبی بکر وعمر
* تاریخ الخلفاء
* تحذیر الخواص من أحادیث القصاص
* تحفة الأبرار بنکت الأذکار النوویة
* تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی
* تزیین الممالک بمناقب الإمام مالک
* تمهید الفرش فی الخصال الموجبة لظل العرش
* تنویر الحوالک شرح موطأ مالک
* تنبیه الغبیّ فی تبرئة ابن عربی
* حسن المحاضرة فی أخبار مصر والقاهرة
* در السحابة فیمن دخل مصر من الصحابة
* ذم المکس
* شرح السیوطی علی سنن النسائی
* صفة صاحب الذوق السلیم
* طبقات الحفّاظ
* طبقات المفسرین
* عقود الجمان فی علم المعانی والبیان
* عقود الزبرجد علی مسند الإمام أحمد فی إعراب الحدیث
* عین الإصابة فی معرفة الصحابة
* کشف المغطی فی شرح الموطأ
* لب اللباب فی تحریر الأنساب
* لباب الحدیث
* لباب النقول فی أسباب النزول
* ما رواه الأساطین فی عدم المجیء إلی السلاطین
* مشتهی العقول فی منتهی النقول
* مطلع البدرین فیمن یؤتی أجره مرتین
* مفتاح الجنة فی الاعتصام بالسنة
* مفحمات الأقران فی مبهمات القرآن
* نظم العقیان فی أعیان الأعیان
* همع الهوامع شرح جمع الجوامع
* الفارق بین المصنف و السارق: این کتاب از اولین نوشتارها درباره مالکیت فکری است.

نویسنده: محمد حسین قربانیان