YOU ARE HERE:
دانش مسلمین
دانش مسلمین

دانش مسلمین

کتابها و کتابخانه ها پایه ی شکوفایی علمی یک تمدن کتاب و بالتبع کتابخانه است .ومسلما می توان ازاین نظر به چگونگی ومیزان رشد علم ، درجامعه وتمدن اسلامی پی برد.زیرا هرقدر که استفاده ازیک علم یا صنعت دریک جامعه شایع  شود ، به همان مقدار وسایل وابزار مورد نیاز آن برای بدست آوردن علوم بیشتر می شود . والحق این قسمت  از تمدن عظیم اسلامی اعجاب برانگیز است .  بدینگونه، شوق معرفت جویی و حس کنجکاوی قلمرو اسلام را در اندک مدتی کانون انوار دانش کرد . رواج صنعت کاغذ مخصوصاً از اسباب عمده رواج علم ومعرفت شد . هنوز قرن اول هجرت تمام نشده بود که مسلمانان صنعت کاغذ را ازماوراء النهربه داخل بلاد عرب زبان بردند . در قرن دوم ، هم بغداد کارخانه کاغذسازی داشت هم مصر . طولی نکشید که در سایر بلاد اسلام حتی درسیسیل و اندلس هم صنعت کاغذ راه یافت .در زمان…
مدارس و دانشگاه ها کثرت مدارس عالی (درباب مدارس درنزد مسلمین ونقش مدرسه ی نظامیه رجوع شودبه : talas.a.la madrasa nizamya et son histoire 1939) در بلاد اسلام ، هنوز هم که دنیا پیشرفتهای ماشینی یافته استT مایه حیرت است و حاکی از وجود شوق و نشاطی بی مانند . در حقیقت بسبب تأکید وتشویقی که در اسلام راجع به علم شده بود و همچنین بجهت توصیه وترغیبی که به انجام دادن امور خیریه  می شد بسیاری از اهل برو ارباب ثروت ،عنایت وتوجه خاصی به تاسیس مدارس مبذول کردند بطوریکه درعهد رونق حکومتهای اسلامی در بیشتر بلاد اسلام مدارس مهم مانند نظامیه ، مستنصریه ، حلاویه، جوزیه ، الازهر وامثال آنها وجود داشت که هر یک بسببی شهرت دارند و این مدارس که بزرگان علماء اسلام تربیت یافته آن مدارس بوده اند همه یا غالب آنها از محل اوقاف اهل بر بوده است و خلفا وسلاطین بطور مستمر ومستقیم در آنها نظارت نداشتند و…
نهضت علمی مسلمانان آمادگی مسلمین برای اخذ و نشرعلوم ، و احادیثی که از پیغمبر در تشویق به دانش طلبی نقل می شد ، بعلاوه وجود اسباب وموجبات دیگر، شروع یک نهضت علمی را در قلمرو اسلام سبب شد . ترجمه و نقل علوم یونانی قدم اول بود در حصول این نهضت علمی را در قلمرو اسلام سبب شد. ترجمه و نقل علوم یونانی اول بود در حصول این نهضت که بعضی اروپائیان آن را « تسخیر یونانیگری » (Der sing des Hellenismus ) خوانده اند. و تا حدی همان بود که اسلام را در قیاس با اروپا یکچند مشعلدار دانش و معرفت جهانی کرد . این کار هم بوسیله اهل ذمه – مخصوصا مسیحیان ویهودیان- انجام شد که بر خلاف اعراب به اقتضای معیشت و تربیت، بازبان های  دیگر آشنا بودند .فلسفه یونانی بیشتربه اهتمام سریانیها به عربی نقل شد . از آنکه فلسفه یونانی که از کلیسای ملکائی…
علم طب وقتی طب از دست سریانی ها به دست مسلمین افتاد تحقیق و مطالعه در آن جنبه جدی تر و دقیقتر گرفت . بجای رساله های کوتاه علمی که معمول سریانیها بود ، دائرۀالمعارفهای جامع طبی بوسیله مسلمین تألیف شد . تحقیقات تجربی و مطالعات بالینی هم البته از نظر دور نماند و مخصوصاً در بیماریهای منطقه یی و محلی تحقیقات مسلمین ـ وعلماء قلمرو اسلام ـ اهمیت یافت . در واقع ، تحقیقات علماء یهود و مسیحی و حتی صائبین هم که در دارالاسلام انجام می یافت و به تشویق و هدایت مسلمین بود. قدیمی ترین رساله یی که در باب چشم پزشکی هم اکنون در دست است رساله ـ یی است از آن حنین بن اسحق . کثرت و شیوع انواع بیماریهای چشم در مناطق واقع در قلمرو اسلام البته سبب عمده بود . در جلب توجه اطباء اسلام به چشم پزشکی و علوم وابسته بدان .…
داروسازی و علوم طبیعی در بیمارستانها که انواع شربتها ، حبها ، معجونها ،و تریاقها مورد استعمال و حاجب مدام می بود، تعلیم ادویه مرکبه و نیز شناخت مفردات طبی اهمیت زیادی  داشت . ازین رو ،چنانکه فی المثل از صیدنه بیرونی و موجز ابن تلمیذ و بعضی مآخذ دیگر بر می آید در بیمارستانها وجود کسانی بعنوان صیدلانی رسم بود . در ادویه مرکبه کتاب جالینوس را ،حنین بن اسحق به سریانی نقل کرده بود و حبیش از سریانی به عربی . اینگونه کتب را مسلمین اقراباذین  می خواندند ـ از ریشه لفظ یونانی Craphidin   به معنی رساله مختصر ، و تعداد زیادی از آنها تداول داشت ـ از اصل سریانی یا یونانی . از آنجمله بود اقراباذین سابورین ـ سهل ، اقراباذین ابن تلمیذ . یک اقراباذین دیگر از آن طبیبی بنام ماسوریه المارندی را طبیبی یهودی به لاتینی ترجمه کرده بود که قرنها مرجع اطباء اروپایی شد و…
نجوم و ریاضیات در ریاضیات ،نجوم ،  مسلمین کارهای قابل توجه  داشته اند.رصد خانه یی که مأمون ضمیمه بیت الحکمه کرد مرکزی شد برای مطالعه در نجوم و ریاضیات . درین رصد خانه  مسلمین محاسبات مهم نجومی انجام دادند، چنانکه طول یک درجه از نصف النهار را با دقتی نزدیک به محاسبات امروز اندازه گرفتند . تفصیل طرز عمل و محاسبه را ابن خلکان در شرح حال محمد بن موسی خوارزمی نقل می کند . ارقام معروف به هندی از همین ایام نزد مسلمین متداول شد ظاهراً ترجمه کتاب نجومی سدها نته – معروف به سند هند – از سنسکریت به عربی که بوسیله محمد بن ابراهیم فزاری انجام شد و همچنین کارهای خوارزمی از اسباب رواج این ارقام شد، چنانکه جنب و جوش بازرگانی مسلمین و وسعت دامنه تجارت آنها بعدها موجب انتشار استعمال این نوع ارقام دراروپا شد (sarton.introduction.i/585). در هر حال خوارزمی از مؤسسات جبر نیز –…
فیزیک و شیمی و فنون صناعت درواقع مسلمین در صنعت ،کارهایی انجام دادند که بعدها در دست غربیها کاملتر شد . انواع ساعتهای آبی لااقل از عهد هارون الرشید نزد مسلمین رواج داشت و تکمیل کردند و صلیبیها آن را به اروپا بردند. آسیای بادی قرنها قبل از آنکه در اروپا بوجود آید در ممالک شرق اسلامی معمول بود و مسعودی و اصطخری در وصف سیستان از آن سخن گفته اند(usher,a. history of mechanical invention 1/128-29). در قرطبه و مرا کش صنعت چرم سازی چنان ترقی کرد که لفظ قرطبی (Cordinnier=Cirdovan  ) برای کفشگر و تعبیر اجناس مراکش (Maroquineries )و مراکش (Mrocco) بترتیب جهت سراجی و تیماج در بعضی زبان های اروپائی هنوز یادگاریست ازین صناعت . مخصوصاً تأثیر مساعی کیمیاگران اسلامی هم در توسعه و تکمیل علم شیمی قابل ملاحظه است . کیمیاگران اسلامی در صنعت خویش و فنون مربوط بدان کارهای بالنسبه مهم انجام دادند . البته نه آن اکسیری را…
جغرافیا وجهانگردی آنچه این فعالیت علمی و صنعتی را به ثمر می رسانید و در جهان از شرق به غرب می برد وجود انواع راهها ( = مسالک ) بود ـ در خشکی ودریا و همچنین جنب و جوش بازرگانان و سیاحان و حاجیان . رویهمرفته آثار و تحقیقات مسلمین در جغرافیا از جهات مختلف اهمیت دارد . غیر از وصف طرق ، و بیان احوال و عوارض طبیعی ، مسلمین علاقه خاصی هم به جغرافیای انسانی نشان داده اند . سرگذشتهای افسانه آمیز ملاحان که گاه بوسیله آنها نقل می شود ، آگنده است از اطلاعات مفید راجع به وصف منازل و راهها و بنادر و آداب و رسوم . سیاحتنامه ها با وجود علاقه یی که به وصف غرایب داشته اند غالباً روح تحقیق و تجسس مسلمین را نشان می دهند . آثار جغرافیائی مسلمین در واقع بسیار غنی ، متنوع ، آموزنده ، و جالب است و اگر با…
مورخین و علم تاریخدر تاریخنویسی اولین سرمشقی که مسلمین پیدا کردند عبارت بود از خداینامه ها ـ کتب پهلوی ، که اساس حماسه ملی ایران بشمار می آمد. در جاهلیت ، آنچه از نوع تاریخ نزد اعراب رواج داشت انساب قبایل و « ایام» و حروب بود که با شعر و قصه آمیخته بود . ورای آنها آنچه از اخبار راجع به انبیاء یهود ، یا شاهان بابل و مصر و شام به گوششان می خورد نزد آنها به عنوان اساطیر تلقی می شد ـ اساطیر ـ الاولین . با اینهمه ، نسبت به اخبار، خاصه آنچه مربوط بود به احوال سواران ، دلاوران ، شاعران ، و خطیبان غالباً اظهار علاقه می کردند و نقل اینگونه اخبار ـ که رنگ قصه و شعر داشت ـ نزد آنها شورانگیز بود و جالب . ازین رو در مجالس خلفاء و امراء اموی معرکه اسمار و اخبار گرم بود و حتی معاویه…
  علم کلام در عصر عباسیان علی ربانی گلپایگانی حکومت عباسیان که حدود هشت قرن ادامه داشت از سال 132 هجری آغاز و به سال 923 هجری منقرض گردید.عصر عباسیان به لحاظ وضعیت سیاسی، اقتدار و ضعف آنان به دوره‏های مختلفی تقسیم می‏شود و با توجه به اینکه اوضاع و شرایط سیاسی و اجتماعی در تطورات کلامی و ظهور فرق و مجادلات و منازعات مذهبی و کلامی بی‏تأثیر نبوده است، از این روی با بررسی ادوار سیاسی عصر عباسیان تطورات کلامی این دوران را نیز مورد تحلیل قرار می‏دهیم. دوره خلفای نخستین از این دوره به عنوان اوج اقتدار سیاسی عباسیان یاد می‏شود، جرجی زیدان در این باره گفته است: دوره طلائی عباسیان همانا در روزگار خلفای نخستین بود که با تدبیر وزیران ایرانی-به خصوص برمکیان-کارها روبراه می‏شد، در زمان آنان مملکت اسلامی توسعه یافت و بر قسمت اعظم دنیای آن روز دست یافت. (1) در این دوره افراد زیر…

خبرخوان

با عضویت در خبرنامه سایت، ما آخرین اخبار سایت را به صورت خبرنامه برای شما ارسال می کنیم

از اینکه در خبرخوان عضو می شوید متشکریم

به ما بپیوندید

وبلاگ تاریخ اسلامفیس بوک سایت تاریخ اسلامتوییتر سایت تاریخ اسلام

گوگل باز سایت تاریخ rssyoutube