سایت تخصصی تاریخ اسلام

شهادت امام باقر (ع) / احمد ترابی امام باقر(ع) امام باقر (ع) پس از عمری تلاش در میدان بندگی خدا و احیای دین و ترویج‏علم و خدمات اجتماعی به جامعه اسلامی، در روز هفتم ماه ذو الحجه سال 114 (1) رحلت کرد. در سال رحلت و شهادت آن حضرت آرای دیگری نیز وجود دارد.دسته‏ای از مورخان سال 117 (2) و بعضی سال 118 (3) و گروه اندکی سالهای 116 (4) و 113 (5) و 115 (6) و 111 (7) را یاد کرده‏اند، اما بیشترین منابع تاریخی سال 114 (8) را متذکر شده‏اند. منابع روایی و تاریخی علت وفات آن حضرت را مسمومیت دانسته‏اند، مسمومیتی که دستهای حکومت امویان در آن دخیل بوده است. (9) از برخی روایات استفاده می‏شود که مسمومیت امام باقر (ع) به وسیله زین آغشته به سم، صورت گرفته است، به گونه‏ای که بدن آن گرامی از شدت تأثیر سم‏بسرعت متورم گردید و سبب شهادت آن حضرت شد. (10) در این که چه فرد یا افرادی در این ماجرای خائنانه دست داشته‏اند، نقلهای روایی و تاریخی از اشخاص مختلفی نام برده‏اند. بعضی از منابع، شخص هشام بن عبد الملک را عامل شهادت آن حضرت دانسته‏اند. (11) بخشی دیگر، ابراهیم بن ولید را وسیله مسمومیت معرفی کرده‏اند. (12) برخی از روایات نیز زید بن حسن را که از دیر زمان کینه‏های عمیق نسبت به امام باقر (ع) داشت، مجری این توطئه به شمار آورده‏اند. (13) به طور مسلم وفات امام باقر (ع) در دوران خلافت هشام بن عبد الملک رخ داده است، (14) زیرا خلافت هشام از سال 105 تا سال 125 هجری استمرار داشته، و آخرین سالی که مورخان در وفات امام باقر (ع) نقل کرده‏اند 118 هجری می‏باشد. (15) با این که نقلها بظاهر مختلف است، اما با اندکی تأمل در منابع روایی و تاریخ، بعید نمی‏نماید که همه آنها به گونه‏ای صحیح باشد زیرا عامل شهادت آن حضرت لازم نیست یک نفر باشد بلکه ممکن است افراد متعددی در شهادت امام باقر (ع) دست داشته‏اند که هر روایت و نقل، به یکی از آنان اشاره کرده است. با توجه به برخوردهای خشن و قهر آمیز هشام با امام باقر (ع) و عداوت انکار ناپذیر بنی امیه با خاندان علی (ع) شک نیست که او در از میان بردن امام‏باقر (ع) ـ اما بشکلی غیر علنی ـ انگیزه‏ای قوی داشته است. بدیهی است که هشام برای عملی ساختن توطئه خود، از نیروهای مورد اطمینان خویش بهره جوید، از این رو ابراهیم بن ولید (16) را که عنصری اموی و دشمن اهل بیت (ع) است به استخدام می‏گیرد و او امکانات لازم را در اختیار فردی که از اعضای داخلی خاندان علی (ع) بشمار می‏آید و می‏تواند در محیط زندگی امام باقر (ع) بدون مانع راه یابد و کسی مانع او نشود، قرار دهد، تا به وسیله او برنامه خائنانه هشام عملی گردد و امام به شهادت رسد. امام باقر (ع) این چنین به شهادت رسید و به ملاقات الهی شتافت و در بقیع، کنار مرقد پدر بزرگوارش امام سجاد (ع) و عموی پدرش حسن بن علی (ع) مدفون گشت. (17) پی‏نوشت‏ها: 1 ـ فرق الشیعة 61، اعلام الوری به جای ماه ذو الحجة، ماه ربیع الاول را یاد کرده است .ر ک: ص .259 2 ـ تاریخ یعقوبی 2/320، تذکرة الخواص 306، الفصول المهمة 220، اخبار الدول و آثار الاول 11، اسعاف الراغبین 195، نور الابصار، مازندرانی 66 و...در بسیاری از این منابع، مطلب به صورت «قیل» یاد شده است. 3 ـ کشف الغمة 2/322، وفیات الاعیان 4/174، تاریخ ابی الفداء 1/248، تتمة المختصر 1/248، اعیان الشیعة 1/ .650 4 ـ المختصر فی اخبار البشر 1/203، تتمة المختصر 1/ .248 5 ـ مرآة الجنان 1/ .247 6 ـ کامل ابن اثیر 5/ .180 7 ـ مآثر الانافة فی معالم الخلافة 1/ .152 8 ـ طبقات الکبیر 5/238، اصول کافی 2/372، تاریخ قم 197، ارشاد مفید 2/156، دلائل الامامة 94، تاج الموالید 118، مناقب 4/210، سیر اعلام النبلاء 4/409، الانوار البهیة 126، تاریخ ابن خلدون 2/23، عمدة الطالب 137، شذرات الذهب 1/149، و... 9 ـ الصواعق المحرقة 210، احقاق الحق 12/154، اسعاف الراغبین بهامش نور الابصار 254، مثیر الاحزان، جواهری .244 10 ـ الخرائج و الجرائح، راوندی 2/604، مدینة المعاجز 349، بحار 46/329، مستدرک الوسائل 2/ .211 11 ـ مآثر الانافة فی معالم الخلافة 1/152، مصباح کفعمی .522 12 ـ سبائک الذهب 74، دلائل الامامة 94، مناقب ابن شهر آشوب 4/210، الفصول المهمة 220، الانوار البهیة .126 13 ـ منابع یاد شده در پاورقی شماره .1 14 ـ تاریخ یعقوبی 2/320، مروج الذهب 3/219، الانوار البهیة 126، اعیان الشیعة 1/ .650 15 ـ در کتاب اخبار الدول و آثار الاول ص 111 شهادت امام باقر (ع) در خلافت ابراهیم بن ولید دانسته شده است، ولی چنان که توضیح داده شد وفات آن حضرت در خلافت هشام بوده و ابراهیم بن ولید می‏توانسته است از مجریان نقشه هشام به شمار آید. 16 ـ ابراهیم بن ولید بن عبد الملک، بعدها در سال 129، به خلافت رسید، ولی خلافتش دیری نپایید و پس از هفتاد روز کشته شد.ر ک: تاریخ الخلفاء، سیوطی .254 17 ـ فرق الشیعة 61، اصول کافی 2/372، ارشاد مفید 2/156، دلائل الامامة 94، اعلام الوری 259، کشف الغمة 2/327، تذکرة الخواص 306، مصباح کفعمی 522، شذرات الذهب 1/149 و... از برخی منابع استفاده می‏شود که آن حضرت، هنگام رحلت در شهر مدینه نبوده است، بلکه در محلی به نام حمیمه از روستاهای نواحی مکه یا شام بوده، پس از شهادت، آن گرامی را به مدینه منتقل کرده‏اند. ر ک: وفیات الاعیان 4/174، المختصر فی اخبار البشر 1/203، احقاق الحق 12/ .152 ارسال به دوست | نسخه چاپ

< قبلی		بعدی >